Хаыйракан


Чтобы посмотреть презентацию с оформлением и слайдами, скачайте ее файл и откройте в PowerPoint на своем компьютере.
Текстовое содержимое слайдов:

Муниципалдыг бюджеттиг өөредилге чери Ак-Довурак хоорайныӊ ниити билигниӊ ортумак школазы6-гы класстыӊ төрээн чогаал кичээлинге «Хайыракан», «Теве-Адар» деп төөгү болгаш тоолчургу чугааларга мастер-класс.Белеткээни:Тыва дыл болгаш төрээн чогаал башкызы Дайгиранза Анай-Хаак Сергеевна Кичээлдиӊ сорулгазы: 1. Черлер аттарыныӊ тывылганынга (топонимикага) хамаарыштыр эге билиглерни тургузар база улустуӊ аас чогаалыныӊ тоолчургу болгаш төөгү чугаалар деп хевирлеринге билиглерин доктаадып быжыктырар;2. Тоолчургу болгаш төөгү чугааларда болуушкуннарга хамаарыштыр бодалдар солчуп уругларныӊ аас болгаш бижимел чугаазын сайзырадыр;3. Тоолчургу болгаш төөгү чугааларда байдалдарны ажыглап тургаш, уругларга тыва чоннуӊ ажыл-ижин таныштырып, дириг амытаннарга хумагалыг болурун кижизидер. Кичээлдин хевири:ЧАА ЧУУЛ ООРЕНИП АЛЫРЫНЫН КИЧЭЭЛИ Кичээлге ажылдыӊ хевирлери:Бөлүктеп ажылдаары; ийилеп ажылдаары;бот-башкарнып ажылдаары. Самбырада медээ:1. Куш … Кижи …2. Тывызыым … Тоолум …3. «Биеэ шагда …. черге турган чуве-дир. Бир-ле катап дээрже ол унуп, ажыг соок дужурер деп барган. Ону билгеш, …. дээрже ундурбес дээш, Аът биле Инек маргашкан…» Туннел айтырыг: - Улустун аас чогаалы бистин амыдыралывыста ажыглаттынып турар бе? Ону чуге (азы кандыг сорулгалыг) ажыглап турар силер? Уругларга созуглелдер улеп бээр.Ийи эжишки. Ийи эжишки арга ишти-биле чоруп орган. Оларже адыг халдап келген. Бирээзи дезип ыӊай болгаш, ыяшче үне халаан. Өскези өлген кижи бооп, ол черинге доӊгайып чыдыпкан. Адыг аӊаа келгеш, чыттагылааш, каапкаш чоруй барган. Айтырыг: - Созуглелди номчупкаш, силер боттарыӊарны ол ийи эжишкиниӊ кайызыныӊ орнунга салып шыдаар-дыр силер? Ооӊ соонда бажыӊга чедип келгеш, ада-иеӊерге, чоок кижилериӊерге ол болуушкунну канчаар тайылбырлаар силер чугаалап көрүӊерем. (айтырыгларга харыылардан хайыракан деп состун унуп кээрин манап алгаш, тоолчургу чугаанын адын адаптар) -Адар Кичээлге кылыр ажылдарнын хевирлери:- «Теве-Адар» деп тоолчургу чугаага хамаарыштыр чанында эжинге 3 айтырыг бижип бээр. Эжи ону харыылаптарга удур-дедир хынажылга аргазы-биле демдекти салыр.   - «Хайыраканга» хамаарыштыр кроссворд-биле ажылдаар.   - Тоолчургу чугаада кол маадыр кым болурул? Чүге?  - Чүге ол кортпайн адыг оглун азырап алганыл?  - Номчуп турган тоолчургу чугааларывыста кандыг черлерниӊ аттарын тывылганын илередип көргүскенил? («Шуваганчы-Сүвүрү», «Хайыракан», «Теве-Адар»)  - Черлер аттары канчап тыптып кээр-дир? (Кандыг-бир болуушкунга хамаарылгалыг болуп тыптыр)  - Аймактарныӊ аттары?  - Черлер аттарын өөренир эртем бар боор, ооӊ адын билир силер бе? (Топонимика).  - Черлер аттарыныӊ чыып каан словарь бар боор бе? Ындыг словарьларныӊ адын чүу дээр бис? (Топонимиктиг словарь).  - Бистиӊ хоорайывыстыӊ адын канчап Ак-Довурак деп адай бергенил билир силер бе? Словарьдан ушта бижилгелерлиг карточкаларны үлеп бээр. V. Ажылчын кыдыраашка ажыл– «Шуваганчы-Сүвүрү» деп черниӊ адыныӊ тыптып келгенин илередип турар одуругларны тыпкаш, бодунуӊ сөстери-биле бижип дамчыдар.– «Хайыракан» дааныӊ адыныӊ тыптып келгенин илередип турар одуругларны тыпкаш, бодунуӊ сөстери-биле тайылбырны бижимел-биле чорудар. - Теве-Адар деп черниӊ тывылганын бодунуӊ тайылбыры-биле бижип дамчыдар.  - Тоолчургу чугааларда Хайыракан, Шуваганчы-Сүвүрү база Теве-Адар деп черлерден аӊгыда кандыг-кандыг черлер аттары кирип турарыл? Оларны чүге ажыглап төөгүп турарыл? VI. Кичээлдиӊ түӊнели– Чүнү өөренип алдыӊар?– Кичээл силерге солун болду бе?– Эӊ-не сонуургаан чүүлдериӊер? Онаалга бээри.Шилилгелиг онаалга1. Ада-иезиниӊ чурттап чораан черлериниӊ аттарыныӊ тыптып келгениниӊ дугайында тоолчургу чугаалар чыып бижиир.2. Төрел аймааныӊ адыныӊ тыптып келгениниӊ дугайында медээ тып бижиир.3.Тоолчургу чугааларныӊ кайы-бирээзинге чурук чуруур. (чуруктуӊ адын адаар).3. Тоолчургу чугааларныӊ кайы-бирээзинге чурук чуруур. (чуруктуӊ адын адаар). VII. Түӊнел. Рефлексия.-Кичээлге чүнү өөренип алган силер? Схема езугаар чугаалап көрүӊерем, уруглар.   Чүнү билип алган мен? Чүнү кылып шыдапкан мен? Чүнү хөлчок сонуургаан мен? 

Приложенные файлы

  • pptx hayyrakan
    Размер файла: 1 MB Загрузок: 0

Добавить комментарий