Хбипова р.з


Татарстан республикасы м‰гариф k‰м ф‰н министрлыгы
€лм‰т муниципаль районы м‰гариф идар‰се
€лм‰т ш‰k‰ренеS муниципаль бюджет гомуми белем бир_ учреждениесе “Ризаэддин Ф‰хреддин исеменд‰ге 1нче гимназия”







Гимназияд‰ туган як ономастикасын
™йр‰н_
(электив курс программасы)







Р.З.Х‰бипова
югары категорияле татар теле k‰м
‰д‰бияты укытучысы

















€лм‰т

Гимназияд‰ туган як ономастикасын ™йр‰н_ (электив курс программасы).

АSлатма язуы.
Б_генге к™нд‰ илнеS м‰гариф системасында укыту эчт‰леген яSарту процессы бара. АныS _з‰генд‰ укучы ш‰хесе тора. ШуSа к_р‰, укыту технологиясенеS тир‰н белемле, югары ‰хлаклаклы, зыялы ш‰хес т‰рбиял‰_г‰ юн‰лдерелг‰нен сайлап ала бел_ зарур. М‰гариф системасын модернизациял‰_ шартларында, башка ф‰нд‰ге кебек _к, татар теле k‰м ‰д‰биятын укыту да эчт‰леге k‰м укыту формасы ягыннан да яSарырга k‰м заман ихтыяGларына Gавап бирерлек итеп _зг‰рерг‰ тиеш. ^сеп кил_че буынныS ихтыяGына k‰м G‰мгыять тал‰пл‰рен‰ Gавап бирерлек м™kим k‰м актуаль проблемаларныS берсе – профильле укыту. Профильле укытуга к_чеп, булачак филологлар ‰зерл‰_г‰ керешк‰нд‰ яки т™рле конкурслар, олимпиадаларга катнашучылар бел‰н эшл‰г‰нл‰, тел-‰д‰бият укытучысы, kичшиксез, ф‰нд‰ге, югары уку йортларындагы яSалыкларны к_зд‰ тотып эш алып барырга бурычлы.
Электив курс программасы кил‰ч‰кт‰ k™н‰рл‰рен филология ™лк‰се (татар теле k‰м ‰д‰бияты укытучысы, журналист, ф‰н эшлеклесе, язучы, шагыйрь) бел‰н б‰йл‰_че гуманитар юн‰лешле профиль классларда белем алучы югары сыйныф укучыларына адреслана.
Электив курсныS бурычлары.
Электив курслар д‰рест‰ k‰м д‰рест‰н тыш _тк‰рел‰ торган занятиел‰р, эш т™рл‰ре бел‰н берлект‰, т_б‰ндегел‰рне т‰эмин ит‰:
а) ономастика ™лк‰сенд‰ укучыларныS шактый киS м‰гъл_мат _зл‰штер_л‰рен;
б) теге яки бу предметны тир‰нтен ™йр‰н_ ™чен укучыларныS кызыксынуларын формалаштыру, з‰выкларын ныгыту-_стер_;
в) электив курсныS _зенч‰легенн‰н чыгып, укучыларда билгеле бер гам‰ли к_нег_л‰р формалаштыру (тиешле ф‰нни ‰д‰биятны уку k‰м анализлау, чыганаклар бел‰н эшл‰_ к_некм‰л‰ре алу, Gирле ономастик материаларны туплау, эшк‰рт_ k‰м анализлау, сочинение k‰м реферат язу k.б.);
г) шушы предметны укыту-_зл‰штер_ процессында укучыларныS гомуми _сеш д‰р‰G‰сен к_т‰р_;
д) укучыларда туган телг‰, аныS иGатына k‰м саклаучы булган туган халкына, туган илг‰, туган якка, туган т™б‰кк‰, туган Gирг‰ тир‰н м‰х‰бб‰т , ихлас ярату т‰рбиял‰_.
Электив курсныS максаты.
Туган як ономастикасын ™йр‰н_-укыту 9-10нчы сыйныф укучыларыныS татар теле буенча алган белемн‰рен системага салу, тагын да тир‰н‰йт_, _стер_ k‰м ныгыту юн‰лешенд‰ алып бару k‰м практика бел‰н тыгыз б‰йл‰п (туган як ономастикасын Gыйнау k‰м лингвистик яссылыкта анализлау-тикшер_) тормышка ашыруны к_зд‰ тота.
Электив курс программасына т™п тал‰пл‰р:
а) электив курсныS кил‰ч‰кт‰ филологик юн‰лешт‰ k‰н‰р сайлаганда гам‰л ягыннан ‰k‰миятле булуы;
б) укучыныS танып бел_ эшч‰нлеге аша м™ст‰кыйль фикер й™рт_ен‰ иреш_, т™рле чыганакларга таянып _злект‰н белем алу к_некм‰се формалаштыру.
Электив курс азагында укучылар ия булырга тиешле белем k‰м к_некм‰л‰р:
а) укучылар ономастиканыS аерым тармаклары турында ф‰нни м‰гъл_мат алалар;
б) тарих, география, биология k.б. ™лк‰л‰рг‰ караган материал бел‰н танышалар;
в) туган т™б‰кнеS топонимнары, антропонимнарыныS килеп чыгышын ф‰нни нигезд‰ ™йр‰н‰л‰р;
г) укучыларныS танып бел_ с‰л‰тл‰ре, м™ст‰кыйль эшл‰_ к_некм‰л‰ре булдырыла, профессиональ ориентация бирел‰, эстетик з‰вык формалаша.
Программа 34 с‰гатьк‰ ис‰пл‰нг‰н.
Электив курсныS укыту-тематик планы.

т/с
тема исеме
с‰г. саны
эчт‰лек т™ре

I

1

2

Ономастика ф‰не турында гомуми м‰гъл_мат
топонимика (гидронимика, оронимика, ойконимика k.б.);
антропонимика.
Реферат язарга ™йр‰н_
2




1
Лекция д‰рес




Д‰рес практикум

II
Татар этнонимы k‰м Татарстан хоронимы
2
Лекция д‰рес

III
Туган ономастикасын ™йр‰н_ алымнары
1
Лекция

IV

1
2
3
Туган т™б‰кнеS топонимикк материалларын Gыйнау
гидроним
ороним
ойконим


3
3
3
Д‰рес практикумнар

Рефератлар язу

V
1
2

3

4

5
Антропонимика
Т™б‰кнеS таныклы исемн‰ре
Татар теленд‰ синоним, антоним k‰м ономим кеше исемн‰ре
“ИсемеS матур, кемн‰р куйган...” (ИсемнеS м‰гън‰се)
Татарларда фамилиял‰р k‰м аларныS ясалышы
Кушаматлар

2
3

1

2

1

Экскурсия д‰рес (туган як музее)
Семинар д‰рес

Семинар д‰рес

Лекция k‰м семинар д‰ресл‰р

Семинар д‰рес

VI
1
2

3
Ш‰G‰р‰
Н‰сел ш‰G‰р‰л‰рен т™з_
Ш‰G‰р‰ формалары

Ш‰G‰р‰ т™з_

2
2

3

Лекция д‰рес
Р.Ф‰хретдин k‰м К.Насыйри музеена с‰ях‰т
Практикум д‰рес

VII
Туган т™б‰к ономастикасы
2
Конференция


Йомгаклау Туган т™б‰к ономастикасы
1




Б™тенесе
34



КурсныS эчт‰леге.
Ни ул ономастика?
Тел белеменеS махсус тармагы. ОномастиканыS топонимика k‰м антропонимикага б_лен_е.Туган т™б‰кнеS k‰м гомум‰н татар халкы k‰м Татарстан тарихын бел_д‰ ономастиканыS ‰k‰мияте.
II. Татар этнонимы k‰м Татарстан хоронимы
Татар k‰м Татарстан атамаларын килеп чыгышын ачыклау.
III. Туган т™б‰к топонимикасы.
Ономастиканы ™йр‰н_ алымнары. Туган якныS ономастик материалын Gыйнау ™чен сораулык. Fирле атамалар бел‰н б‰йле легендаларны язып алу.АларныS исемн‰ренеS килеп чыгышын ф‰нни-популяр, белешм‰ материаллар ярд‰менд‰ ачыклау. Гидроним, ойконим, бронимнарныS килеп чыгышы буенча эш башкару. Топонимик карточкалар т™з_.
IV. Антропонимнар. Аларны Gыйнау ™чен сораулык.
^з т™б‰геSнеS таныклы исемн‰ре бел‰н танышу. Т™б‰к тарихында алар калдырган эзл‰рне билгел‰_. ^з исемеSнеS м‰гън‰сен бел_. Исем сайлауныS ‰k‰миятен аSлау. Ф‰нни-популяр ‰д‰бият, чыганак бел‰н эшлэргэ ™йр‰ну. КушаматныS этимологиясе.
V. Ш‰G‰р‰. Ш‰G‰р‰неS ерек тарихыбызны k‰м телебезне ™йр‰н_ ™чен м™kим чыганак булуын билгел‰_. Н‰сел ш‰G‰р‰л‰рен т™з_ юллары, формалары. Ш‰G‰р‰ аша татар теле k‰м татар халкы тарихыныS, этнография k‰м мифологиясенеS, топонимиясе k‰м ономастикасыныS катлаулы м‰сь‰л‰л‰рен ачыкларга омтылыш. Т™б‰кнеS таныклы ш‰хесл‰ренеS ш‰G‰р‰л‰ре бел‰н танышу. ^з ш‰G‰р‰Sне т™з_.
VI. Конференция. Эшк‰ н‰тиG‰ ясау.
Контроль формасы: рефератлар т™з_ k‰м ф‰нни-гам‰ли конференция _тк‰р_. Конференцияд‰ чыгышлар ясау.



Укучы н‰рс‰ белерг‰ тиеш:

· т™шенч‰л‰рне (ономастика, топоним, антропоним, гидроним, ороним, ойконим k.б.);

· туган т™б‰кнеS топонимнарын k‰м аларныS килеп чыгышын;

· _з т™б‰генеS таныклы ш‰х‰сл‰рен, аларныS т™б‰к тарихында калдырган эшл‰рен;

· _з исеменеS м‰гън‰сен k‰м килеп чыгышын.

Укучы н‰рс‰ эшли белерг‰ тиеш:

· Gирле халык бел‰н ‰Sг‰м‰ ™чен сораулар т™зи белерг‰;

· информа™ион диалог алып барырга;

·Gыйган материалларны т‰ртипк‰ салырга;

·ф‰нни-популяр, белешм‰ материаллар бел‰н эшли белерг‰;

· аудитория алдында чыгыш ясый белерг‰.



€д‰бият исемлеге
Г.Ф. Саттаров. Ни ™чен шулай аталган? (Татарстан топонимнары) Казан, тат. китап н‰шрияты, 1971.
Г.Ф. Саттаров. Татарстан АССРныS антропонимнары. Казан университеты н‰шрияты, 1973.
Г.Ф. Саттаров. Fирле географик исемн‰р k‰м этногенез. “Совет м‰кт‰бе” 1969, №11.
М.З.З‰киев “Татары: проблемы истории и языка”. Казан, 1995.
“Урта м‰кт‰п k‰м гимназиял‰рд‰ татар телен укыту методикасы”. Казан, “Раннур” н‰шрияты, 2000.
Гарипова Ф.Г. Данные топонимии и ногайском компоненте в этногенезе казанских татар. Казан, 1982.
Гарипова Ф.Г. Татарстан гидронимнар с_злеге. Казан, 1991.
Ахметзянов М.И. Татарские шеджере. ,Казан, 1991.
Курмансентова А.Х. Родословная князей Юсуповых. “ПЛ”, 1992, №2.
Мустафин М.Р, Хузеев Р.Г. Все о Татарстане. Казан, 1994.
Халиков А.Х. 500 русских фамилий булгаро-татарского происхоSдения. Казан, 1992.
Трофимова Т.А. Этногенез татар Поволжья в свете данных антропологии. М , 1949.
Р.Ш.Шаkиев. Атамалар
· тарих ачкычы. Казан 2004.
Р.А.Агеева. Происхождение имен рек и озер. Москва 1985.

15

Приложенные файлы

  • doc hbipova_r.z
    Размер файла: 59 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий