Методик ешченлек

Тел - кешел‰рнеS иS м™kим аралашу чарасы. Укырга-язарга ™йр‰н_, белем k‰м т‰рбия алу, д™ньяны танып бел_ – барысы да тел ярд‰менд‰ ген‰ тормышка ашырыла. “Татарстан Республикасы халыклары телл‰ре” турында ТРсы Законы кабул ител_г‰ д‰ шактый вакыт _тте. Татарстанда ике д‰_л‰т теле – рус k‰м татар телл‰ре яш‰п кил‰. Дим‰к, б_генге к™нд‰ республикабызда k‰р милл‰т в‰киле, кем ген‰ булуына карамастан, бу ике телне белерг‰ тиеш.
Кызганычка каршы, Татарстанда укучыларныS татар телен‰ карашы бик _к патриотик юн‰лешт‰ т_гел. Бигр‰к т‰ рус телленд‰ с™йл‰ш_че балаларда.
2014 елда мин Казан ш‰k‰ре Вахитов районыныS 14 нче м‰кт‰бенд‰ эшли башладым. Монда балаларныS к_бесе рус теленд‰ с™йл‰ш‰ k‰м “аларныS татар телен ™йр‰н_г‰ карата кызыксынуларын ничек арттырырга ик‰н?” диг‰н сорауга Gавап эзли башладым. Интернеттан А.С. МакаренконыS “Уен бала тормышында ‰k‰миятле урын тота. Зурлар ™чен эшч‰нлек, хезм‰т, эш никад‰р ‰k‰миятле булса, бала ™чен уен да шулай,” – диг‰н с_зл‰рен укыгач, “Татар теле k‰м ‰д‰бияты д‰ресл‰ренд‰ укучылар эшч‰нлеген активлаштыруда уеннар” диг‰н методик тема буенча эшли башладым. Ч™нки уен чит телне ™йр‰нг‰н вакытта кызыксыну уята, активлаштыра торган фактор булып тора.
Максатым: рус телле балаларда т™рле уеннар ярд‰менд‰ татар телен ™йр‰н_г‰ кызыксыну уяту, с™йл‰м телен активлаштыру, коммуникатив к_некм‰л‰рне камилл‰штер_.
Бурычлар: 1. уен аша лексика, грамматик формалар, G™мл‰ т™рл‰рен ™йр‰н_;
2. т™рле с™йл‰м ситуациял‰рен‰ карата диалоглар k‰м фразалар ™йр‰н_;
3. диалоглар аша укучыларныS с™йл‰м культурасын _стер_;
4. балаларныS бер-берсен тыSларга ™йр‰т_;
5. уен вакытында бер-берсенеS хаталарын к_р‰ алу k‰м Gиб‰релг‰н хаталарны т™з‰терг‰ ™йр‰т_.
Балалар k‰м яш_смерл‰р тормышында уеннарныS ‰k‰мияте ‰йтеп бетергесез. Уеннар балаларда Gитезлек, зир‰клек сыйфатлары т‰рбияли; физик яктан чыныктыра; ритмлы с_з, х‰р‰к‰т, к™й аша бала к_Sеленд‰ иGат хисе кабына.
Балалар д‰ресл‰рд‰ “ачылып” бетерм‰ск‰ м™мкин, ‰ т™рле уеннар вакытында моSа шартлар тудырыла. Балалар бу вакытта _зл‰рен кыюрак тота башлыйлар; аларныS, беренчед‰н, _з-_зл‰рен‰, икенчед‰н, ян‰ш‰д‰ге кешел‰рг‰ ышанычлары арта.
Методик яктан д™рес уйланылган уен, бер яктан караганда, укучыда ™йр‰нел‰ торган телг‰ карата м‰х‰бб‰т т‰рбияли, с™йл‰м к_некм‰л‰рен _стерерг‰ булыша, с™йл‰м эшч‰нлеген табигый нормаларга якынайта, икенче яктан – тел материалы бел‰н н‰тиG‰ле эшк‰ ярд‰м ит‰ k‰м белем бир_неS коммуникатив юн‰леше тал‰пл‰рен‰ Gавап бир‰.
Мин _зем k‰р д‰рест‰ диярлек: яSа тема аSлатканда да, ныгыту ™лешенд‰ д‰, кабатлау д‰ресл‰
·ренд‰ т™рле уеннар кулланам. Уеннар оештырганда т_б‰нд‰ге _зенч‰лекл‰рне ис‰пк‰ алып эшлим: уенныS дидактика к_злегенн‰н чыгып т™зелерг‰, к™ч Gит‰рлек булырга, катнашучылар тарафыннан _т‰лерлек булуына; чит телне ™йр‰нерг‰ омтылыш булдыру ™чен, уен кызыклы да булуына, уен барышында дустан‰ м™н‰с‰б‰т, _зара ярд‰мл‰ш_ атмосферасы, танып бел_ шатлыгы k‰м соSгы н‰тиG‰ куанычы булу м™kимлеген‰.
Уеннарны бернич‰ т™рг‰ б_леп карыйлар: фонетик, лексик, грамматик k‰м рольле уеннар. 1 нче сыйныфлар бел‰н яSа х‰рефл‰р ™йр‰нг‰нд‰ к_бр‰к фонетик уеннар уйныйбыз. Мисал ™чен, а х‰рефен ™йр‰н‰без, ди. Кем нинди с_з бел‰. Исемме ул, фигыльле анысы м™kим т_гел. Укучылар тырышып-тырышып с_зл‰р ‰йтерг‰ кереш‰л‰р. 2, 4 нче сыйныфлар бел‰н ис‰ “С_зл‰р ясау” уены уйныйбыз. Рус телле балалар булгач, лексик, грамматик уеннарсыз да д‰ресл‰р _тми. Мисал ™чен, “Кайда яши?” уены. ХайваннарныS кайда яш‰г‰нлеген ‰йтеп бир_. Зуррак сыйныйларда “Ул нинди?” (бер предметныS сыйфатларын санап чыгу), “Кем к_бр‰к с_з бел‰?” уенннарын уйныйбыз. “Ватык телефон” уены да _зен‰ к_р‰ кызыклы _т‰. Бу ис‰ укучыларныS д™рес итеп ‰йт‰ белерг‰, игътибар бел‰н к_ршеSне тыSларга ™йр‰т‰. Грамматик биремн‰р уйнаганда “Кайтаваз уены”, “Кем тизр‰к?”( G™мл‰ т™з_), кроссвордлар чишеп уйныйбыз. Укучылар уеннарга шулкад‰р кызыксыну бел‰н кереп кит‰л‰р, д‰ресл‰рг‰ х‰тта _зл‰ре д‰ ипт‰шл‰рен‰ кроссвордлар т™зеп кил‰л‰р.
Шулай да, татар телен‰ ™йр‰тк‰нд‰ к_бр‰к рольле уеннарга игътибар бир‰м. Рольле уенда парлап k‰м т™ркем составында да катнашырга м™мкин. М‰с‰л‰н: кием-салымнар, ашамлыклар темасын ™йр‰нг‰нн‰н соS, кабатлау д‰ресенд‰ “Сатучы” уены аеруча уSышлы уза. Бу вакытта с™йл‰мг‰ k‰м аSа б‰йле булмаган х‰лд‰ д‰ катнашучылар бер-берсен‰ йогынты ясыйлар. Балаларда, табигый р‰вешт‰ н‰рс‰дер ‰йт_, н‰рс‰ турында булса да сорау ихтыяGы яки ‰Sг‰м‰д‰шен‰ Gавап бир_ тел‰ге туа.
Уеннар вакытында укучыларныS белем k‰м к_некм‰л‰ре камилл‰ш‰. Аларда берд‰млек, бер-берсен‰ ярд‰м ит_ тел‰ге туа. Балалар уен вакытында шатланырга, эшл‰г‰н эшл‰ренн‰н риза, кан‰гать калырга тиешл‰р. Уен барышында укучыларныS с‰л‰тл‰рен _стер_г‰ д‰ ‰k‰мият бир‰м.
Уеннар, телне ™йр‰н_д‰ ген‰ т_гел, т‰рбия чарасы буларак, баланыS ш‰хес булып формалашуына зур йогынты ясый, психик _сешен‰ ярд‰м ит‰.





15

Приложенные файлы


Добавить комментарий