Хсн туфан изхатында туган як образы




Х‰с‰н Туфан иGатында туган як образы
Куак _с‰ тавында, € аста – чишм‰л‰ре. Яннарында ял итмич‰, Су эчми китм‰ ‰ле. Тезелеп ага чишм‰л‰ре, Кыйбла якка карап. Шул чишм‰л‰рне сагынып, Авылыма кайтам кабат. ("Туган як чишм‰л‰ре”)
Кеше тормышындагы иS м™kим н‰рс‰л‰рд‰н, минем фикеремч‰, туган якны, ата-ананы, балачак хатир‰л‰рен, м‰кт‰п тормышын аерып ‰йтерг‰ була. Болар турындагы ист‰лекл‰р кешенеS гомерлек юлдашы була, бу якты хатир‰л‰рне уйлап, кайчандыр кичерг‰н вакыйгаларга яSадан ‰йл‰неп кайтырга м™мкин.Нинди ген‰ кеше булмасын, аныS тормышын туган илсез к_з алдына да китереп булмый торгандыр. Кайда гына тумасын, нинди илд‰ ген‰ балачагын _тк‰рм‰сен, барыбер _з Ватанын ул кеше ™чен берни д‰ алыштыра алмый. Башка Gирг‰ чыгып китс‰S, сиSа х‰тта туган як ‰р‰м‰леге, кайчандыр син яратмаган гап-гади н‰рс‰л‰р д‰ кадерле була башлый. Мондый хисне, минемч‰, б™тен кеше д‰ кичер‰дер.
Шагыйрьл‰р, язучылар иGатында да м™kим урынны туган як темасы алып тора. Яяяяяяяяятуган як темасы Х‰с‰н Туфан шигырьл‰ренд‰ чагыла. Х‰с‰н ТуфанныS туган ягы - Аксубай районыныS Иске Карм‰т авылы. Авылда, крестьян гаил‰сенд‰ д™ньяга килг‰н башка язучыларыбыз шикелле, Х‰с‰н д‰ кечкен‰д‰н _к табигать, туган Gир ямен‰ сокланып _с‰. Халык иGатын _зл‰штер‰, й™зл‰г‰н халык Gырларын яттан бел‰. Туган якныS борынгы риваятьл‰ре бел‰н кызыксына. Язмыш аны Урал, Себер, Казакъстан, иске Р‰с‰йнеS к_п кен‰ ™лк‰л‰ренд‰ й™ртерг‰ д‰ ™лгер‰, ‰мма кайда гына булмасын, шагыйрь к_Sеленд‰ k‰рвакыт туган ягы саклана.
Ни ™чен соS Туфан иGатында табигать образы шундый ‰k‰миятле урын тота? Башка шагыйрьл‰р бел‰н чагыштырганда аныS _зенч‰леге, яSалыгы н‰рс‰д‰ соS?
ЯзучыныS, бигр‰к т‰ шагыйрьнеS, туган табигатьк‰, табигый матурлыкка м™н‰с‰б‰те бала чактан т‰рбиял‰н‰. Яшьлек хатир‰л‰ре аныS ™чен илkам чыганагы, алдагы тормышында маяк булып тора.
М‰гъл_м булганча, шагыйрьнеS балачагы м‰kаб‰т урман-тугайлар, х‰тф‰ болыннар, чылтырап аккан чишм‰-елгалар кочагында _т‰. Н‰къ мен‰ Туган якныS яме булачак шагыйрьнеS д™ньяга карашын, з‰выгын т‰рбиял‰_г‰ _зенн‰н зур ™леш керт‰. Х‰с‰н Туфан табигатьнеS т™рле вакытын, т™рле чагылышларын тасвир _з‰ген‰ алырга ярата.
Шагыйрь кешег‰ хас сыйфатларны табигатьк‰ к_череп тасвирлау ысулына еш м™р‰G‰гать ит‰. Бу алым бел‰н кеше k‰м табигать арасындагы якынлыкны ачарга омтыла. Мисал ™чен "К_б‰л‰к" шигыренн‰н бер ™зек:
... К_з карашыS канатлары бел‰н
Сыйпаган к_к г™лнеS ч‰чк‰сен,-
Син, ничектер, безнеS k‰р м‰Gлест‰
К_б‰л‰кне х‰терл‰т‰сеS.
Арабызда безнеS син барында
М‰Gлес матур, табын т_г‰р‰к,
БезнеS шундый дуслык бакчасында
К_б‰л‰к син, сеSлем, к_б‰л‰к!

"^зеS‰ б_л‰к ит‰се иде" шигырен Туфан туган авылы Карм‰т, бигр‰к т‰ аныS кешел‰рен к_з алдында тотып яза. Ул авылы алдында _т‰лмич‰ калган бурычы турында уйлана. Тагын шундый бер _зенч‰лек к_з‰тел‰: шагыйрь г™лл‰р образын шигырьл‰ренд‰ киS куллана. Г™лл‰р табигатьнеS аерылгысыз бер ™леше ‰лб‰тт‰. Исемн‰рен‰ ген‰ к_з салыйк: "Ч‰ч‰к сибел‰ Gилд‰", "Ч‰ч‰кл‰р т™се калды", "Ч‰ч‰кл‰р", "Ромашкалар", "Г™лл‰р инде яфрак яралар" k‰м башкалар. Ч‰ч‰кл‰р табигатьнеS яшьлеге, Gыры. "й™р‰ге" булгач, ул кеше рухыныS матурлыгын, хис - тойгы д™ньясын сур‰тл‰_ чараларыныS берсе дип уйлый Туфан. Шулай ук шагыйрь ай, сандугач, таS, аккош, Gил шикелле традицион сур‰тл‰рне д‰ яратып куллана
Гомумил‰штереп ‰йтк‰нд‰, Х‰с‰н Туфан иGатында туган як образы зур урын алып тора. Туган ягына булган м‰х‰бб‰тен иGат Gимешл‰ре аша укучыларына Gиткер‰ шагыйрь. Ул туган иленеS матурлыгы бел‰н соклана, аннан ямь ала, иS м™kиме - аныS бел‰н горурлана.
Без _з чиратыбызда _зебезнеS Туфан кебек м‰шk_р язучыларыбыз бел‰н горурланырга тиеш, алар салган сукмактан атлаган туган Gанлы кеше беркайчан да туры юлдан тайпылмас, минемч‰.
Кеше тормышында иS ачы кайгыларныS берсе – туган ягыSнан аерылу. Мондый язмышны х‰тта дошманыSа да тел‰п булмас иде, шуSа к_р‰, минем уйлавымча, туган якны х™рм‰т ит_ k‰м саклау – k‰р кешенеS изге бурычы.
15

Приложенные файлы


Добавить комментарий