Хузин


Татарстан Республикасы Кукмара муниципаль райны
Муниципаль уку йорты
“Ч.Т.Айтматов исеменд‰ге Кукмара 1нче гимназия”









“Сугышны мин китап аша белдем”
дип исемл‰нг‰н балалар иGаты б‰йгесен‰ сочинение:
“Бабам – н‰селебез кояшы”.





Эшл‰де: 8-а сыйныф укучысы ХуGин Р™ст‰м.
Тикшерде: татар теле k‰м ‰д‰бияты
укытучысы Сибгатуллина А.Ф.








Кукмара, 2010

Бабам –н‰селебез кояшы!
Без сугыш чоры балалары т_гел. Сугыш турында кинофильмнар карап, китаплар укып кына бел‰без. Илебез тарихындагы Б™ек Ватан сугышы миллионлаган кешенеS язмышын Gимерг‰н, сабыйларны ятим калдырган. СугышныS ачы х‰ср‰тле Gиле k‰р ™йг‰, k‰р гаил‰г‰, k‰р кешег‰ килеп кагылган. Р‰химсез сугыш еллары турында бик к_п ‰с‰рл‰р иGат ителг‰н.
Шулай да укыган китапларым арасында иS тир‰н эз калдырганы – бабам Гаян €хм‰тшинныS “Гомерем мизгелл‰ре” китабы. Китапта бабамныS кечкен‰д‰н алып б_генге к™нн‰рг‰ кад‰р яш‰г‰н гомеренеS иS ист‰ калган мизгелл‰ре чагылыш тапкан. АныS тормышыныS k‰р мизгеле гыйбр‰тле. Ул _зенеS ист‰лекл‰ренд‰ авыл кешесенеS эчке матурлыгын, эшч‰нлеген, тир‰н акылын к_рс‰т‰, Б™ек Ватан сугышыныS к_пл‰р белм‰г‰н ягын ача.
Бабамны 18 яше тулгач армияг‰, ‰ аннан сугышка алалар. Бу ‰ле 1942 ел – немецларныS ыргылып алга барган вакытлары була. АларныS часте Воронеж ™лк‰сенеS Кантимеров ш‰k‰ре тир‰сенд‰ чолганышта кала k‰м немецларга ‰сирлекк‰ эл‰г‰.
Бабамнар ™чен иS авыр язмыш 1942 нче елныS август айларыннан башлана. Чолганышта калган солдатларны немецлар й™з‰рл‰п, меS‰рл‰п бер урынга туплый башлыйлар, аларны “_лем чокыры” дип аталган “Миллерово” лагерена алып кил‰л‰р. Бу лагерь ачык kавада була, к™нг‰ бер тапкыр 300 грамм янган солы бир‰л‰р. Лагерьда к™н саен _л_чел‰р булып тора. Октябрь ае Gитеп, к™нн‰р суыткач, аларны Германияд‰ге Мозбург диг‰н ш‰k‰рнеS “Шталаг VII-A” лагерена к_чер‰л‰р. Ян‰ш‰д‰ ген‰ француз ‰сирл‰ре лагере да була.
1943 нче елныS гыйнварыннан бу лагерьдан азчылык милл‰тл‰рне аерып алу башлана. Аларны, яSадан вагоннарга т™яп, Польшага алып кит‰л‰р. Бернич‰ лагерьда туктап алганнан соS, Едлино диг‰н станцияг‰ т™шеп, легион диг‰н Gирг‰ килеп Gит‰л‰р.
ЛегионныS _зенеS радиоузелы, музыкантлар капелласы була. Территориясенд‰ татар Gырлары яSгырый. ЛегионныS укчы батальоннары _зл‰ренеS х‰рби занятиел‰рен‰ й™ри. € эшче рота легионерларын k™н‰ре буенча т™рле эшк‰ тараталар. “Мин территорияне биз‰_ эшл‰рен‰ Gайлаштым. Ашхан‰, штаб, немецлар яши торган барак ‰йл‰н‰л‰рен‰ чир‰мле к‰с кисеп алып кайтып тез‰ идек. Немецлар клумбалар ясатырга бик яраталар иде. €г‰р Gирен‰ Gиткереп эшл‰с‰S, хезм‰теSне б‰яли бел‰л‰р”, - дип иск‰ ала бабам.
“Солдатхаем (ашхан‰) янында байтак кына биз‰_ эшл‰ре бел‰н ш™гыльл‰ндек. СолдатхаемныS бер башында «Г» формасында эшл‰нг‰н б_лм‰л‰р бар иде. АныS берсенд‰ музыкантлар яш‰де, икенчесе культб_лм‰ иде. Бу б_лм‰г‰ Гаяз Исхакый, Шиkабетдин М‰рGани, Ш‰фи Алмаз, Мирс‰ет Солтангалиев, татар революционерларыныS портретларын эшл‰п куйдык. Б_лм‰без музыкантлар - артистлар бел‰н к_рше ген‰ булгач, Рушат Хисаметдиновны, Гайнан Курмашны, Дим Алишевны яхшы гына х‰терлим. АлишевныS моSлы Gырлавы ‰ле д‰ к_Sелд‰ саклана. АныS чын исеме Гар‰ф Ф‰хретдинов булган ик‰н. Легионда да, ‰сирлект‰ д‰ к_пл‰р икенче исем-фамилия бел‰н й™рде. Ч™нки ‰сирлект‰ ик‰нлегеSне белс‰л‰р, илд‰ге гаил‰Sне Себерг‰ куалар ик‰н, диг‰н с_з бар иде. Шул с‰б‰пле икенче исем - фамилия артына яшерен_чел‰р к_п булды...
Мен‰ безнеS янга гражданнар киеме киг‰н ике кеше k‰м бер татар офицеры килеп туктады. Барыбыз бел‰н д‰ ис‰нл‰шеп, к_решеп чыктылар. Н‰рс‰ эшл‰вебез бел‰н кызыксындылар. Алар Берлиннан, «Идел - Урал» комитетыннан булып чыкты. Берсе _зебезнеS якта ™лк‰н политрук, язучы булган, икенчесе д‰ шул ук комитеттан ик‰н. БезнеS бел‰н к_решк‰н кешенеS берсе Муса F‰лил булуын соSыннан белдем. Тик ул икенче фамилияд‰ Гумеров булып й™рг‰н.”
Бабама туган илг‰ кайту 1947 елда гына насыйп була. Л‰кин монда ‰сирл‰рне кочак G‰еп каршы алмыйлар. “СатлыкGан” диг‰н м™kер тагып, сталин лагерьларына озаталар. Бу лагерьларда бабамныS тагын 6 ел гомере _т‰. Китапта бабам ‰сирлект‰, лагерьларда _тк‰н тормышын б™тен нечк‰лекл‰ре бел‰н сур‰тли. Кайда гына булуына карамастан, бабам Кеше булып кала, явызлыкларныS фашизм диг‰ненн‰н д‰, сталинизм диг‰ненн‰н д‰ ™стен калу ™чен аны оста кулы, сабырлыгы, рухи ныклыгы коткара. ^з башыннан бик к_п авырлыклар кичс‰ д‰ сынмаган, сыгылмаган бабам, к_Sеле тупасланмаган.
Китапта бабамныS тыныч тормышта эшл‰г‰н эшл‰ре д‰ к_рс‰телг‰н. Аларны саный китс‰S, тагын бер китап язарга м™мкин булыр иде, м™гаен. БабамныS китабы GиS_неS 60 еллыгына басылып чыккан иде. АныS презентациясен бик эчт‰лекле итеп м‰д‰ният йортында _тк‰рдел‰р. Ул кич‰д‰ бабама багышлап мин д‰ шигырь с™йл‰дем.
БабамныS ист‰лекл‰рен мин еш кулыма алам, аларны кабат-кабат укыйм да шундый бабам булуы бел‰н горурланам. “АныS урынында булсак нишл‰р идек?” диг‰н уйлар кил‰ башка. Тик сугышлар гына башка булмасын, тыныч тормышта матур эшл‰ребез бел‰н бабамнар юлын д‰вам итс‰к иде. Б™ек FиS_неS 65 еллыгы алдыннан бабамны б‰йр‰м бел‰н котлап, аSа с‰лам‰тлек, озын гомер телим.
€йе, бабам - н‰селебезнеS Кояшы ул. € Кояш Gылыта k‰м нур ч‰ч‰. Безг‰, илг‰ - к™нг‰, д™ньяга.












15

Приложенные файлы

  • doc huzin
    Размер файла: 538 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий