И.ыузеев план — консп. 2

Укытучы: Ис‰нмесез, укучылар!
Х‰ерле к™н! Утырыгыз. €д‰бият д‰ресен башлыйбыз.
Укучылар, сез б_генге эстрада бел‰н таныштыр инде. Б_генге к™нд‰ сез кайсы Gырчыларны k‰м нинди Gырларны аеруча яратып тыSлыйсыз?
Укучы: С. Ф‰тхетдинов, Х.Ф‰рхи, З.Билалов, З.Ф‰рхетдинова k.б.
Укытучы: Х‰зер сез бер Gыр тыSлап кит‰рсез. Бу Gырны кем башкаруын k‰м бу юлларныS авторы кем ик‰нлеген ‰йт‰ алырсызмы ик‰н?
Укучы: З™kр‰ С‰k‰биева башкаруында “М‰тр_шк‰л‰р” Gыры, авторы – Илдар Юзеев.
Укытучы:€йе, укчылар, З™kр‰ С‰k‰биева башкаруында “М‰тр_шк‰л‰р” Gырын ишеттегез, бик к_п GырларныS авторы Илдар Юзеев. Б‰лки ‰ле сезнеS “”Кыр казлары артыннан, “Fидег‰н чиш쉔, Gырларын да ишетк‰негез “Гашыйклар тавы ” спектакелен караганыгыз бардыр. АларныS да авторы - Илдар Юзеев.
Укытучы: Илдар Юзеев кайсы чорда иGат итк‰н соS?
Укучы: Илдар Юзеев 20 нче гасыр ахырында иGат итк‰н.
Укытучы: 20 нче гасыр ахырында k‰м б_генге к™нд‰ иGат итк‰н нинди язучыларны бел‰сез?
Укучы: М™д‰ррис €гъл‰мов, Туфан МиSнуллин, Роберт МиSнуллин, Резед‰ В‰лиева.
Укытучы:Сез мен‰ бу сур‰тт‰ Илдар ЮзеевныS портретын к_р‰сез (тактада Илдар ЮзеевныS портреты эленг‰н).
Б_ген без сезнеS бел‰н Илдар ЮзеевныS тормыш k‰м иGат юлы,”Бакчачы турында баллада” сы бел‰н танышырбыз.
Укытучы: Мин сезне Илдар ЮзеевныS тормыш k‰м иGат юлы бел‰н таныштырам k‰м сез тактада бирелг‰н хронологик таблицаны да д‰фт‰рл‰регезг‰ яза барырга тиеш буласыз.
Шагыйрь k‰м драматург Илдар Гафур улы Юзеев 1933 елныS 3 гыйнварында БашкортстанныS ЯSавыл районы Ямады авылында укытучы гаил‰сенд‰ туган. Шунда урта м‰кт‰пне т‰мамалаганнан соS, 1950- 1954 нче елларда Казан д‰_л‰т педагогия институтыныS татар теле k‰м ‰д‰бияты б_легенд‰ югары белем ала. Хезм‰т юлын журналистикадан башлый:1954 -1966 елларда “Пионер” (х‰зерге “Ялкын”)республика балалар журналында Gаваплы секретарь, аннары бер ел “Чаян” журналы редакциясенд‰ ‰д‰би хезм‰тк‰р булып эшли. 1967- 1971 елларда Татарстан Язучылар берлегенеS ‰д‰би консультанты.1972-1973 елларда М‰ск‰_д‰ СССР Язучылар каршындагы Югары ‰д‰би курсларны т‰мамлап кайткач, ™ч ел “Казан утлары” журналыныS поэзия б_леге м™дире.1977-1987 елларда Татарстан Язучылар берлегенд‰ яшь авторлар бел‰н эшл‰_ б_леге м™дире – идар‰ р‰исе урынбасары вазифасын башкара.
1968 елдан бирле Татарстан, 1979 елдан РСФСР Язучылар берлеге идар‰се ‰гъзасы булып тора. Ул шулай ук 1976-1983 елларда Азия k‰м Африка илл‰ре язучылары бел‰н багланыш буенча Совет комитеты ‰гъзасы эшл‰рен башкара. СССР язучыларыныS VII (1981), VIII (1986) съездларында катнаша.
Т™рле елларда Татарстан язучылар берлегенеS шагыйрьл‰р остахан‰сен Gит‰кли.
Поэмалары k‰м балладалары ™чен ул, шагыйрьл‰рд‰н беренче буларак, 1968 елда ТатарстанныS Муса F‰лил исеменд‰ге, ‰ 1960 елда ТатарстанныS Габдулла Тукай исеменд‰ге д‰_л‰т б_л‰кл‰рен‰ лаек була.
И.ЮзеевныS драма ‰с‰рл‰ре татар с‰хн‰сенд‰ ген‰ т_гел, башка милли театр с‰хн‰л‰ренд‰ д‰ куелды. €д‰бият k‰м театр с‰нгате ™лк‰сенд‰ге хезм‰тл‰ре ™чен, аSа 1979 елда ТатарстанныS, ‰1983 елда РСФСР ныS атказанган с‰нгать эшлеклесе диг‰н исем бирелде.
€д‰биятны _стер_д‰ге хезм‰тл‰ре ™чен СССР Верховный СоветыныS Указы нигезенд‰ 1986 елда “Почет билгесе” ордены бел‰н б_л‰кл‰нде. Татарстан Республикасы Президенты Указы нигезенд‰ 1993 елда ТатарстанныS халык шагыйре диг‰н исем бирелде.
Дата
Вакыйгалар

1933 елныS
3 гыйнварында
Илдар Гафур улы Юзеев БашкортстанныS ЯSавыл районы Ямады авылында укытучы гаил‰сенд‰ туа.
^з авылларында урта м‰кт‰пне т‰мамлый.

1950- 1954 нче елларда
Казан д‰_л‰т педагогия институтыныS татар теле k‰м ‰д‰бияты б_легенд‰ югары белем ала. Хезм‰т юлын журналистикадан башлый.

1954 -1966 нчы елларда
“Пионер” (х‰зерге “Ялкын”) республика балалар журналында Gаваплы секретарь, аннары бер ел “Чаян” журналы редакциясенд‰ ‰д‰би хезм‰тк‰р булып эшли.

1967- 1971нче елларда
Татарстан язучылар берлегенеS ‰д‰би консультанты.

1972-1973 нче елларда
М‰ск‰_д‰ СССР язучылар каршындагы Югары ‰д‰би курсларны т‰мамлап кайткач, ™ч ел “Казан утлары” журналыныS поэзия б_леге м™дире.

1968 -1979 нчы елларда
РСФСР язучылар берлеге идар‰се ‰гъзасы булып тора.

(Бу пьесаларныS исемлеге тактада язылган k‰м ‰лег‰ к_рс‰телми).
“Янар ч‰ч‰к”(драма),”Б™ркетл‰р кыяга оялый”(комедия),”Сандугачлар килг‰н без㉔(моSсу драма),”Кыр казлары артыннан”(мелодрама),”Б‰хетемн‰н узып барышлый”(драма),”Онытылмас б‰ет” (драма),”Очты д™нья читлегенн‰н”(шигъри трагедия),”СоSгы сынау” (шигъри трагедия),”Улыбыз ™йл‰н‰ без аерылышабыз” (комедия),”БезнеS ‰ти мировой” (комедия),”Ак калфагым т™шердем кулдан...” (драма),”Гашыйклар тавы” (драма),”Эзл‰дем, таптым, югалттым” (драма).
Укытучы:Илдар Юзеев _зе к_пкырлы талант иясе. Сез аныS З™kр‰ С‰х‰биева башкаруында “М‰тр_шк‰л‰р” Gырын тыSлап киттегез. АныS бик к_п пьесалары с‰хн‰л‰рд‰ уйнала. Сез аныS нинди ‰с‰рл‰рен бел‰сез?
Укучы: ”Гашыйклар тавы”, “Улыбыз ™йл‰н‰ без аерылышабыз”,”Кыр казлары артыннан” k.б. (тактада язылган пьесаларны укып – танышып чыгалар k‰м д‰фт‰рл‰рг‰ язып куялар).
Укытучы: Пьесаларын иск‰ т™шердек, ‰ х‰зер балладаларына к_ч‰без. Бу безнеS д‰ресебезнеS икенче ™йр‰нел‰ч‰к темасы.
Баллада – яш‰_, тормыш, кешелеклелек турында зур фикерл‰рне аSлаешлы k‰м т‰эсирле итеп шигъри формада с™йл‰п бир_че ‰с‰р. Ул тугрылык, намуслык, горурлык, ярату яки н‰фр‰тл‰н_ кебек олы хисл‰рне тасвирлый (д‰фт‰рл‰рг‰ язалар).
Укытучы: Б_ген без сезнеS бел‰н Илдар ЮзеевныS “Бакчачы турында баллада” сы бел‰н танышырбыз. Башта укчылар игътибарны тактада эленг‰н р‰семг‰ юн‰лтик ‰ле.
Р‰семд‰ кем k‰м н‰рс‰л‰р с_р‰тл‰нг‰н?
Р‰семд‰ Бакчачы карт, бакча, т™рле - т™рле агачлар, матур - матур ч‰ч‰кл‰р, агачларга т™рле кошлар кунган.
Укытучы: €йе, матур, G‰йге табигать сур‰тл‰нг‰нен к_р‰без. Сезд‰ бу р‰сем нинди хисл‰р уятты?
Укучы: F‰й айлары сагындыра.
Укытучы: К_Sелебезд‰ шатлык хисе туды дип ‰йт‰ алабызмы?
Укучы: €йе, ‰йт‰ алабыз.
Укытучы: Автор ни ™чен Бакчачы картка багышлап баллада язган ик‰н? Без бу сорауга Gавапны балладаны укыгач табарбыз. Х‰зер берг‰л‰шеп с_злек д‰фт‰рл‰рен‰ кайбер аSлашылмаган с_зл‰рне язып куйыйк ‰ле.
С_злек ™стенд‰ эш.
Каргалган Gир – проклятая земля
Тетр‰_ – содрогаться, сотрясаться
Убылырга- проваливаться, провалиться
Тир‰к –тополь
Былбыл – соловей
Богау – кандалы,оковы
Ау – охота
Сулырга – вянуть
Назламый- не ласкает
Х‰ср‰т, сагыш – тоска, грусть
Дан – слава
Т™нбоек – кувшина
Укытучы: Х‰зер мин балладаны укыйм сез игътибар бел‰н карап барыгыз (укыйм). € х‰зер балладаны _зегез д‰ с‰нгатьле итеп укып чыгыгыз (чылбыр буенча укыйлар).
Укытучы: Мин сезг‰ балладаны укыр алдыннан сорауны ‰йтк‰н идем инде. €йд‰гез шушы сорауга Gавап биреп карыйк ‰ле. Сорау мондыйрак иде. Автор ни ™чен Бакчачы картка багышлап баллада язган дип уйлыйсыз?
Укучы: Бакчачы карт бу бакчаны матурлау ™чен бик к_п эшл‰р башкарды. М‰с‰л‰н: ул бу ташландык Gирне _з куллары бел‰н йомшартты, к_п к™чен куйды. Бакча шуннан соS гына матурланды.
Укытучы: Дим‰к, к™ч куйгач, тир тамызгач мондый эшл‰р н‰тиG‰сез калмый ик‰н. Бакчачы картныS тырышканлыгын без тагын ничек исбатлый алабыз?
Укучы: Элек бу урыннан су акмый торган булган, х‰зер су ага башлады. Кошларага кунар ™чен агач булмаган, х‰зер бакчада тир‰к агачы _с‰. Х‰тта ташлар ™стен‰ г™лл‰р _сеп чыккан. Тырыш картныS k‰м бакчаныS даны еракларга таралган.
Укытучы: €йе, бик д™рес.Татар халкында мондый м‰каль д‰ бар: ”Тырышкан табар, ташка кадак кагар”. Сез ничек уйлыйсыз, бу м‰каль Бакчачы картка туры кил‰ме?
Укучы: €йе,кил‰. Ч™нки ул ташлы, тетр‰нг‰н, убылган Gирл‰рне йомшартып матур – матур г™лл‰р _с‰ торган былбыллы бакча ясады.
Укытучы: Дим‰к, укучылар, кешег‰ _зенеS максатына ирешер ™чен тел‰к k‰м тырышлык кир‰к ик‰н. Тырышлык булса, ташландык Gирл‰рне д‰ файдалы k‰м кир‰кле итеп була.
Укытучы: БалладаныS икенче ™лешенд‰ нинди вакыйга була?
Укучы: Бакчага еланнар иял‰ш‰л‰р. Алар г™лл‰рг‰, тир‰кк‰ _рел‰л‰р.
Укытучы: Сез ничек уйлыйсыз: автор ни ™чен балладага елан образын керт‰ k‰м аларны кемн‰р бел‰н чагыштыра?
Укучы: Кешел‰р бел‰н чагыштыра.
Укытучы: €йе, д™рес. Ни ™чен еланнарны кешел‰р бел‰н чагыштыра дип уйлыйсыз?
Укучы: Чага торган усал еланнар булган кебек, усал, чага торган кешел‰р д‰ була. Андый кешел‰р кешенеS уSышларыннан, с™енеченн‰н, р‰х‰тенн‰н к™нл‰ш‰ k‰м с_зл‰ре кеше к_Sелен яралый торган була.
Укытучы: Баллада да картныS уSышларыннан кем к™нл‰ш‰ соS?
Укучы: К_рше карты.
Укытучы: К_рше карты н‰рс‰л‰р ‰йт‰, нинди киS‰шл‰р бир‰?
Укучы: Еланнар былбыллар артыннан кил‰л‰р ди.
Укытучы: Бакчачы карт к_ршесенеS с_зен тыSлап н‰рс‰л‰р эшли?
Укытучы: Читлекл‰р куеп кошларны аулап бетер‰. Шуннан соS еланнар да кит‰, кошлар да сайрамый. БакчаныS Gырчылары - былбыллар _леп бетк‰ч, Бакчачы картны да к™нл‰ш_чел‰ре тынычлыкта калдыралар.
Укытучы: Бабайны еланнар тынычлыкта калдырсалар да, аныS к_Sеле, й™р‰ге тынычмы соS? Бакча kаман да ямьлеме?
Укучы: Бабай кылган гам‰лл‰ре ™чен бик _кен‰. Сайрамый калган былбылларын сагына. БакчаныS яме югала.
Укытучы: €йе, укчылар, даны еракларга таралган бакчаны _з куллары бел‰н Gимерде. ^лг‰чт‰н кабере ™стенд‰ былбыллар сайравын ишетерг‰ тели. Былбыллар сайравын ишетк‰н саен аныS х‰ср‰те яSара. Ул бу эшк‰ бик т‰ _кен‰.
Татар халкында шундый м‰каль бар: “Кеше с_зе кеше _тер‰”- диг‰н. Бу м‰кальнеS м‰гън‰се балладаныS эчт‰леген‰ туры кил‰ме k‰м н‰тиG‰ ясап н‰рс‰ ‰йт‰ алабыз?
Укучы: М‰кальнеS м‰гън‰се балладаныS эчт‰леген‰ туры кил‰, ч™нки Бакчачы карт _з куллары, кеше с_зе бел‰н бакчасыныS ямен Gиб‰рде, _зенеS зур байлыгы- моSын, Gан авазын югалтты. ШуныS ™чен ул _л‰рг‰ д‰ риза булып _кен‰, й™р‰ге ‰рни. АныS бакчачы, ягъни табигатьне саклаучы диг‰н даны да югала.
Укытучы: Шулай итеп, кешег‰ тормышта н‰рс‰г‰дер иреш_ ™чен к_п тырышлык куярга кир‰к. Л‰кин уSышка ирешк‰ч т‰, тынычлап, ваемсыз булып яш‰рг‰ ярамый. Fирд‰ матурлыкка, яхшылыкка, синн‰н к™чсезр‰к булган тереклекк‰ куркыныч янап тора. Кайвакыт явызлык баш к_т‰р‰, синеS каршыSа килеп баса. Мен‰ шул чакта инде синеS ныклыгыS сынала. Син куркып чигенс‰S, б‰лки, вакытлыча тынычлап та калырсыS, ‰мма _зеS‰ х™рм‰т югалыр, яш‰веSнеS м‰гън‰се бет‰р. Яш‰_ салкын бушлык, кир‰ксез – кызыксыз гомерг‰ ‰йл‰неп калыр.
Укытучы: укучылар, мен‰ шулай итеп, д‰ресебез ахырына да якынлашты.
Б_генге д‰рест‰н сез нинди яSалык алдыгыз?
Илдар ЮзеевныS тормышы k‰м иGаты бел‰н таныштык. “Бакчачы турында баллада”сы бел‰н таныштык.
Илдар ЮзеевныS нинди ‰с‰рл‰рен иск‰ т™шердек?
“Янар ч‰ч‰к”(драма), ”Б™ркетл‰р кыяга оялый”(комедия), ”Сандугачлар килг‰н без㉔(моSсу драма), ”Кыр казлары артыннан” (мелодрама), ”Б‰хетемн‰н узып барышлый” (драма), ”Онытылмас б‰ет” (драма),”Очты д™нья читлегенн‰н” (шигъри трагедия),”СоSгы сынау” (шигъри трагедия), ”Улыбыз ™йл‰н‰ без аерылышабыз” (комедия),”БезнеS ‰ти мировой” (комедия),”Ак калфагым т™шердем кулдан...” (драма),”Гашыйклар тавы” (драма),”Эзл‰дем, таптым, югалттым” (драма).
Нинди баллада бел‰н таныштык?
“Бакчачы турында баллада”сы бел‰н таныштык.
Укытучы: “Бакчачы турында баллада”сын да кем турында с_з барды?
Укучы: Бакчачы карт, аныS тырышлыгы,к_п к™ч куеп башта бакчаны ямьл‰ндер_е, ‰ ахырда шушы сандугачлы г™лл‰р бакчасын еланнарны GиS‰ алмыйча ярд‰мг‰ мохтаG Gан иял‰рен - кошларны аулавы турында с_з бара.














Приложенные файлы


Добавить комментарий