Мхббт дигн очар кош бардыр

М‰х‰бб‰т диг‰н очар кош бардыр ,
канатлары пардыр
( югары сыйныфларда ‰хлак с‰гате)
Максат: м‰х‰бб‰тнеS к™чен , аныS тормышныS , гаил‰неS нигезе булуын аSлату ;
тату , матур яш‰_че гаил‰л‰рд‰н _рн‰к алу ;
дуслык хисл‰ре т‰рбиял‰_.

Материал : “Гаил‰ китабы”, плакат
М‰х‰бб‰т ,
Ул _зе иске н‰рс‰ ,л‰кин
j‰рбер й™р‰к аны яSарта,
Тиле яшьлек ярты гомрен бир‰
АныS хисе бел‰н янарга.
j.Такташ.
Д‰реск‰ кунак итеп С‰рв‰ровлар гаил‰се чакырылды.

План.
I . Актуальл‰штер_. Класста психологие уSай хал‰т тудыру.
II. Уку м‰сь‰л‰се кую.
Якташыбыз Gырчы €.АвзалованыS “^зем турында _зем “китабыннан ™зек уку.
“...яшь чак , к_Sел м‰х‰бб‰тк‰ омтыла. Чиб‰р-чиб‰р егетл‰р очрый.Кайсылары бик ‰йб‰т кебек к_рен‰л‰р.К_з т™ш‰ , к_Sел уйный...Бе-ике ел _тк‰ч , мин кия_г‰ чыгып куйдым бит ‰й! ^зе чиб‰р , _зе с™йкемле , _зе шаян холыклы , бик оста с™йл‰ш‰ , теле телг‰ йокмый. Л‰кин чиб‰р , с™йкемле , шаян холыклы , с_зг‰ оста кешем- минем с‰хн‰д‰ Gырлавымны ,с‰нгать кешесе булуымны , халык алдында Gаваплы зур эш башкаруымны аSламады. Юк-барга б‰йл‰неп , к™нл‰шеп _з‰гем‰ _тте. Концертлар бетк‰ч , с‰хн‰ артына кереп , тавыш чыгарып , берг‰ чыгыш ясаучы артистлардан к™нл‰шеп , миSа кул к_т‰р‰ башлады. Мин аSардан аерылырга м‰Gб_р булдым.(...)
Инструменталь ансамбльг‰ контрабасчы егет Йосыф килг‰ч , минем й™р‰кк‰ ут капты-_зен‰ ген‰ т_гел , олы скрипк‰се- контрабасына да гашыйк булдым. Бу гашыйк булу инде элеккел‰ре кебек тиз ген‰ с_неп , с_релеп , китм‰де , киресенч‰ , к™нн‰н-к™н д™рл‰п яна барган ялкынга , вулканга ‰йл‰нде. Йосыф _зе д‰ минн‰н к_зен алмый. Ул да шулай башыннан чумып , гашыйк шикелле. Арабызда к_зг‰ к_ренм‰с Gепл‰р булып ниндидер сихерле дулкын й™ри. Шактый вакыт шушы сихер дулкынында гына тирб‰леп , бер-беребезне яшерен с™еп кен‰ , м‰х‰бб‰тебез турында с_зл‰р с™йл‰шмич‰ ген‰ , к_зг‰ к_з карашып й™рдек . К_з карашларыбыз бел‰н аSлаштык k‰м мин аSладым-чын м‰х‰бб‰т шушы ик‰н , минем й™р‰гем‰ чын с™ю , олы м‰х‰бб‰т килде.”
-Н‰рс‰ турында с_з барды ? (гашыйк булу , м‰х‰бб‰т турында )
-Дим‰к , б_ген д‰рест‰ н‰рс‰ турында с™йл‰шербез?
III. Уку м‰сь‰л‰сен чиш_.
-Сезг‰ инде 16-17 яшь. Ярты елдан сез инде м‰кт‰пне т‰мамлап , олы тормышка аяк басарсыз, _зегез тел‰г‰н уку йортларында укып k™н‰рл‰р _зл‰штерерсез. К_з йомып та ™лгерм‰без , ™йл‰неш‰ башларсыз , гаил‰л‰р корырсыз , _з оягызны булдырырсыз. Ч™нки тормышныS т™п м‰гън‰се –гаил‰ корып балалар т‰рбиял‰_.
Гал‰мд‰ бер ген‰ ‰йбер д‰ бер-берсен‰ охшамаган.€ кеше язмышы турында с™йлисе д‰ юк. j‰ркайсыбызныS _з юлы , _з сукмагы бар. Тик шунысы уртак: Gир й™зен‰ без яратырга , яратылырга , б‰хетебезне табарга килг‰нбез. Борынгылар : “М‰х‰бб‰т диг‰н очар кош бардыр , канатлары бардыр ,-“ дип Gырлаганнар.
€ н‰рс‰ соS ул м‰х‰бб‰т ?(кемне д‰ булса яки н‰рс‰не д‰ булса ярату)
-Гашыйк булу с_зенеS м‰гън‰сен ничек аSлыйсыз ?
-Гашыйк булу бел‰н м‰х‰бб‰т арасында нинди аерма яки охшашлык бар ?
2. Олы м‰х‰бб‰т хисл‰ре турында язылган нинди ‰с‰рл‰р яки образлар бел‰сез ?
Образлар ‰с‰рл‰р
Таkир-З™kр‰ “Бабахан” дастаны
М‰Gн_н-Л‰йл‰ “Кыйссаи Йосыф”
С™k‰йл-Г™лдерсен “Й™р‰к сере”
Х‰лил-Галиябану “З‰Sг‰р ш‰л”
Руслан-Людмила k.б.
-€йе , м‰х‰бб‰т турында ‰с‰р , шигырь язмаган язучы юктыр.М‰х‰бб‰т кешег‰ яш‰рг‰ , иGат ит‰рг‰ к™ч , д‰рман бир‰.
3. –Эчкерсез саф с™ю н‰рс‰г‰ китер‰ ?( никахлашу , гаил‰ коруга )
4. –Сезг‰ нинди кызлар (егетл‰р) ошый ? (тактага ике баганага язып барам )
Кызлар егетл‰р
Акыллы чиб‰р
Эшч‰н бай
Озын ч‰чле машмналы
Зифа буйлы фатирлы k.б.
5. -Кил‰ч‰кт‰ булачак тормыш ипт‰шегезне ничек итеп к_з алдына китер‰сез ?( мине х™рм‰т ит‰ торган , эшч‰н , ярд‰мчел ,аSлый торган k.б.)
-j‰рберебез булачак тормыш ипт‰шенд‰ яхшы сыйфатлар гына к_рерг‰ тели. € бит кеше ф‰решт‰ т_гел , аныS уSай k‰м тиск‰ре сыйфатлары да була. Гаил‰ б‰хетен ир бел‰н хатын берг‰ тудыра. Ул- уртак б‰хет. Fир й™зенд‰ барлык Gан иял‰ре д‰ ояларын парлап ясыйлар , балаларына азыкны парлап ташыйлар.
6. -€г‰р сайлаган кешегез –тормыш ипт‰шегез сез диг‰нч‰ булмаса , сезнеS тал‰пл‰рг‰ Gавап бирм‰с‰ нишл‰рсез ?( аерылам ,_зг‰ртерг‰ тырышам , икенчег‰ чыгам ....)
-Икенчесе аннан да начаррак булса?
7. Г.Х‰мидинеS “С™ембиꉔ журналында басылган м‰кал‰сен уку.
... Кия_г‰ гомерг‰ аерылмаска дип барарга , гомерг‰ аерылмаска дип ™йл‰нерг‰ кир‰к. ИреS яки хатыныS нинди ген‰ булмасын, ул инде бары тик синеке ген‰ .j‰м бер-берсен к™чл‰п _зг‰ртерг‰ тырышу-ир бел‰н хатынныS т™п б‰ласе, минемч‰. Тормыш _зе _зг‰рт‰ _зе чарлый ул.
Мин ™йл‰нг‰нд‰ хатыным аш-су ‰зерли , пешер‰ белми иде .Беренче ипие тозсыз булып чыкты.Ашадык , тозсыз булса да т‰мл‰п ашадык , озакка Gитте, б‰р‰к‰тле булды. €б_ген хатыным авылдааш-су остасы, пешерм‰г‰н ‰йбере юк. Туй ит‰се кешел‰р аSа ярд‰м сорап м™р‰G‰гатGит‰л‰р.Ае тулганчы балага кагылырга-чишендерерг‰ , коендырырга курыкты. €мен‰ диг‰н егет бел‰н кыз _стердек. Тормыш _зе ™йр‰т‰, тик бер-беред‰ ярд‰м ит‰рг‰ , таяныч булырга , тырышырга кир‰к. Гаил‰д‰ табак савыт шалтырамый тормый, дил‰р. €мма моныS да д‰васы бар ик‰н , рецептын бабайлар ‰йтеп калдырган:”Аерылмаслык дустыSа-онытылмаслык с_з ‰йтм‰ “.
FиSел ген‰ аерылам диючел‰рг‰ с_зем шул. Беренче парыS –гармун булса , икенчесе-скрипк‰. Гармунны утырасыS да тартасыS , тел‰г‰нч‰ уйныйсыS. € скрипк‰не уйнау ™чен башта аныS кылларын к™йл‰рг‰ кир‰к. Тормышта да н‰кь шулай. Икенче хатынныS . ирнеS тырышып к™ен к™йл‰рг‰ кир‰к. Бер-берсен _зг‰ртерг‰ тел‰_чел‰р салкын сугыш игълан ит‰. Нервылар эшт‰н чыга , к_Sел G‰р‰х‰тл‰н‰ , кеше тиз картая.”
-Мен‰ шундый х‰лд‰ калмас ™чен сез нил‰р эшл‰р идегез ?( ныклап й™рмич‰ , бер-береSне белмич‰ кия_г‰ чыкмас , ™йл‰нм‰с идем k.б. )
8. –Б_генге к™нд‰ аерылышулар бик к_п. Ел саен районда гына да 100 д‰н артык яшь гаил‰ таркала. Болар бит кайчандыр берг‰ булырга ант итк‰нн‰р иде.С‰б‰п н‰рс‰д‰ соS ?
-характерлар туры килм‰_
-белем д‰р‰G‰се
-эчкечелек
-хыян‰т
-финанс кыенлыклары
-катнаш никах k.б.
9.- Н‰рс‰ соS ул катнаш никах?
-Ни ™чен катнаш никахлар еш таркала? С‰б‰пл‰ре нид‰ ?
-Б_генге к™нд‰ яшьл‰р гаил‰ коруга Gитди карамыйлар. К_пл‰рне матди х‰ле: фатиры , машинасы булу гына кызыксындыра. € элекке заманнарда яшьл‰р ничек гаил‰ корган соS ? Аерылулар булмаган бит .С‰б‰пл‰рен берг‰л‰п эзлик ‰ле.( димл‰г‰нн‰р , алладан , ата-ана каргышыннан курыкканнар k.б.)
-€йе , борынгы заманда йортка килен булып т™ш‰се кызны кечкен‰д‰н караганнар . Ата-аналар в‰гъд‰л‰р бирешк‰нн‰р.Яшьл‰р к_Sелен‰ кечкен‰д‰н _к яр‰шелг‰н кызыS , егетеS бар диг‰н уйны салганнар. Ата-ана фатихасын алмыйча , никахсыз ™йл‰нешм‰г‰нн‰р . Х‰зер кия_г‰ бирмил‰р , кия_г‰ чыгалар , ™йл‰ндермил‰р , ™йл‰н‰л‰р. Х‰зерге заман гаил‰сенеS тотрыксызлыгы мен‰ шундадыр , минемч‰. € бит халкыбыз “Атасына карап улын коч , анасына карап кызын коч,”- дип юкка гына ‰йтм‰г‰н.
10.- Районыбызда , авылыбызда _рн‰к гаил‰л‰р бик к_п. Аларны к_реп к_Sел с™ен‰. Шундый гаил‰л‰р турында республикабыз “Гаил‰ китабы” чыгарды. Бу китапка безнеS районда яш‰_че , б™тен кешег‰ д‰ ™лге булырлык бернич‰ гаил‰ кертелг‰н. Шундый гаил‰л‰рнеS берсе-авылыбызда яш‰_че С‰рв‰ровлар гаил‰се. €белгас абый бел‰н Х™м‰йр‰ апа бер-берсен‰ таяныч тер‰к булып , бер-берсен х™рм‰т итеп яшил‰р , 4 бала т‰рбиял‰п _стерг‰нн‰р , аларга белем , т‰рбия бирг‰нн‰р. Балалары ‰ти -‰нил‰ренеS й™зен‰ кызыллык китермил‰р , k‰рберсе тормышта _з урыннарын тапканнар. АларныS берг‰ гомер ит_л‰рен‰- 50 ел. Б_ген алар безнеS д‰реснеS кунаклары. С_зне аларга бирик.
-€белгас абый ,Х™м‰йр‰ апа , ничек табыштыгыз , кавыштыгыз сез ? Гаил‰гез турында с™йл‰гез ‰ле .
-Шулай тату ,матур яш‰_неS сере н‰рс‰д‰ ?
-Б_генге яшьл‰рг‰ , укучыларга да ‰йтер с_зегез бардыр.
-Д‰ресебезг‰ килг‰негез , киS‰шл‰регез ™чен сезг‰ зур р‰хм‰т.
IV.Рефлексия.
-Булачак тормыш ипт‰шеS сайлауга , гаил‰ коруга k‰рберебез Gитди карарга тиешбез. Гаил‰ k‰р кешенеS таяныр ноктасы , ‰ гаил‰неS татулыгы -ир бел‰н хатынныS иGат Gимеше. БезнеS тормышыбызда нинди ген‰ авыр х‰лл‰р булмасын , бу ыгы-зыгыдан гаил‰ ген‰ коткара. Fылы учагыS , сагынып к™т‰р пар канатыS , юатучыS булса , тир‰-ягыSда балаларыS б™терелеп й™рс‰, синеS GаныS тыныч. Барыгыз да кил‰ч‰кт‰ _з яртыгызны табып б‰хетле яш‰гез.
Йомгаклау.
-Д‰ресебезне якташыбыз Г™лс‰рв‰р с_зл‰рен‰ язылган “Саф хисл‰р” Gыры бел‰н т™г‰ллисе кил‰ .









15

Приложенные файлы


Добавить комментарий