Минем еш тжрибмнн

Эш т‰Gриб‰мн‰н...
         j‰р бала – иGади ш‰хес. М‰кт‰пт‰ с‰л‰тле балаларны ачыклап бетер_ k‰м аларныS иGади с‰л‰тен _стер_г‰ игътибар Gитеп бетми. БаланыS табигать тарафыннан бирелг‰н с‰л‰тен _стереп, аны иGади ш‰хес буларак т‰рбиял‰_ – заман тал‰бе. Укучыларны ‰д‰бият д™ньясына ничек алып керерг‰, иGади активлыкларын ничек булдырырга? Бигр‰к т‰ татар теле k‰м ‰д‰бияты бел‰н кызыксынучы балаларныS саны артык к_п булмауны иск‰ алсак, мондый юн‰лешт‰ге эш укытучыдан белем k‰м к_некм‰л‰р ген‰ т_гел, т‰в‰к‰ллек k‰м фидакарьлек тал‰п ит_не билгел‰п _т_ урынлы булыр. Татар теле k‰м ‰д‰бияты укытучысыныS т™п бурычларыныS берсе – укучыныS тел k‰м ‰д‰бият буенча иGади активлыгын _стер_, фикерл‰_ с‰л‰тен арттыру.
           УкучыныS иGат ит_ с‰л‰те, к_п очракта, д‰рест‰ ачыла. Мин тел д‰ресл‰ренд‰ классныS _зенч‰леген‰ карап, б™тенесен‰ бер т™рле эш яки т™ркемн‰рг‰ б_леп, k‰ркайсына т™рле эш бирерг‰ тырышам. Белемн‰рнеS н‰тиG‰лелеге д‰рест‰ оештырылган эшч‰нлекк‰ д‰ нык б‰йле. УкучыларныS катлаулы биремн‰рне т™ркемн‰рд‰ башкарулары, индивидуаль эшк‰ караганда, югарырак н‰тиG‰л‰р бир‰. Т™ркемд‰ эшл‰г‰нд‰ йомшак укучы укытучы ярд‰мен ген‰ т_гел, ‰ ипт‰шл‰ренеS киS‰шен д‰ тоя. К™чле укучы ис‰, киS‰шче k‰м ярд‰мче ролен башкарганда, _з белемен д‰ активлаштыра, конкретлаштыра, билгеле бер системага сала.
           УкучыларныS иGади яки фикер й™рт_ с‰л‰тен _стер_д‰ мин изложениел‰рне к_бр‰к яздырырга тырышам.         
Картина буенча инша барлык сыйныфта да яздырыла k‰м, укучыларныS яшь k‰м белем д‰р‰G‰сен‰ карап, темасы, биреме ягыннан т™рле катлаулылыкта була. Картина буенча инша яздырыр алдыннан ‰зерлек эше _тк‰р_ м™kим. ИS беренче шарт: картина эчт‰леге укучыга аSлаешлы, таныш булсын. Укучыга _зен‰ таныш к_ренешл‰рне тасвирлау GиSелр‰к, k‰м автор ‰йтерг‰ тел‰г‰н фикер д‰ бала к_Sелен‰ тизр‰к _теп кер‰ч‰к.
          Гомум‰н, язма эшл‰р башкарганда укучыларныS к_заллаулары киS‰йтел‰, логик фикерл‰_ с‰л‰те _стерел‰. Бу эшне башкарганда укучы м™ст‰кыйль фикер й™рт‰, эзл‰н‰, яSалык таба, н‰тиG‰ ясый k‰м д‰рест‰ алган белемн‰рен ныгыта. Д‰ресл‰рд‰ эзлекле эш, ™ст‰м‰ биремн‰р бир_, иGади биремн‰р башкару укучыларныS с‰л‰тен _стерерг‰ д‰ булыша. Бу шулай ук укучыларныS белемен тир‰н‰йт‰, аныS с™йл‰м телен тагын да камилл‰штер‰, фикер й™рт_ д‰р‰G‰сенеS _с_ен‰ йогынты ясый.
           Х‰зерге вакытта укучыларыбызныS к_бесе ‰д‰би ‰с‰р укымый. Тел k‰м ‰д‰бият укытучысыныS максаты укучыларны ‰д‰би ‰с‰р бел‰н кызыксындыру, аларда аны уку тел‰ге уяту; ‰с‰рне анализларга ™йр‰т_. Укучылар 5нче сыйныфтан ук ‰д‰би ‰с‰рнеS темасын, т™п геройларын билгели алырга тиеш. Без аларны шуSа ™йр‰терг‰ тиеш. Укучы кечкен‰ к_л‰мле ‰с‰рл‰рне укып аSа кыскача анализ ясый белерг‰ тиеш. Бу эшнеS н‰тиG‰се булып т™рле иGади эшл‰р, рефератлар яздыру тора.
           Укучылар ‰д‰би ‰с‰рд‰ге геройларга характеристика да бир‰ белерг‰ ™йр‰нерг‰ тиеш. €с‰рд‰ге геройга _зенеS м™н‰с‰б‰тен чагылдырсын. Бу очракта д‰рест‰ k‰р укучыныS фикере тыSланып гомуми н‰тиG‰ ясалса бигр‰к т‰ яхшы. Д‰ресл‰рд‰ м™ст‰кыйль эшл‰р _тк‰р_ баланыS (укучыныS) фикерл‰_, уйлау эшч‰нлеге _с_г‰ д‰ йогынты ясый. Бу эшне оештыргандаиукучыныS игътибарлылык д‰р‰G‰се, белемне кабул ит‰ алу м™мкинлеге, х‰тер _сеше, фикерл‰_ с‰л‰те ис‰пк‰ алынырга тиеш. Укучыларны гадид‰н катлаулыга таба фикер й™ртерг‰ ™йр‰терг‰ к_нектерерг‰ кир‰к.
        Электрон укыту ресурсларын д‰ресл‰рд‰ куллану б_генге к™нд‰ традицион белем бир_неS аерылгысыз бер ™леше булып тора.           Информацион k‰м коммуникатив технологиял‰рнеS тиз _сеше укыту-т‰рбия бир_ ™лк‰сен‰ д‰ зур йогынты ясый. ЯSа технологиял‰рне яхшы _зл‰штерг‰н тел‰с‰ кайсы белгеч эшенд‰ яхшы н‰тиG‰л‰рг‰ иреш‰.
          Компьютер – яSа технологиял‰р д™ньясына керерг‰ тел‰г‰н тел‰с‰ кайсы белгеч ™чен ярд‰мче. Компьютерда эшли бел_, аныS м™мкинлекл‰рен аSлау укытучы алдына яSа проблемалар куя. М‰с‰л‰н, укыту-методик материаллар, к_рс‰тм‰ ‰сбаплар, укытуныS яSа формаларын эзл‰_, документлар тутыру... Мондый эшл‰р вакытында укытучыныS хезм‰т Gитештер_ч‰нлеге, иGади активлыгы арта. Компьютер техникасыннан файдалану педагогныS белгеч буларак д‰р‰G‰сен д‰ к_т‰р‰. j‰р укытучы информацион культураныS нигезен т‰шкил ит‰ торган к_некм‰л‰рне _зл‰штерерг‰, тел‰с‰ нинди эшне башкарганда компьютердан н‰тиG‰ле файдаланырга тиеш.
        Д‰рест‰ k‰м д‰рест‰н тыш вакытта компьютерлар т_б‰нд‰ге максатларда файдаланыла:
интернет челт‰ренд‰ информация эзл‰_;
д‰ресл‰рд‰ k‰м т™рле иGади конкурсларда катнашу ™чен реферат,
презентация ясау, доклад k‰м башка материаллар эзл‰_;
викториналарда катнашу ™чен материаллар эзл‰_;
тестлар чиш_;
  Татар телен укытудагы б_генге к™н тал‰пл‰ре k‰м м‰гариф системасында берд‰м д‰_л‰т имтиханнарыныS _теп кер_е, укытучыларны иGади эзл‰н_г‰ эт‰рде. Билгеле булганча, БДТ нигезен т™рле формадагы тестлар т‰шкил ит‰. € тестларга д™рес Gавап бир_ ™чен, ф‰нне камил бел_ ген‰ Gитми, ‰леге тестлар бел‰н эшл‰_ к_некм‰л‰рен _зл‰штер_ д‰ зарури.
      Тестлар биремн‰ре _т‰л‰ k‰м укучы шунда ук _зенеS д™рес эшл‰вен яки эшл‰м‰вен тикшер‰. Компьютер билгел‰р д‰ куя.
     
             Барлык сыйныфлардагы балаларныS белем д‰р‰G‰л‰ре т™рлеч‰. Бер_к сыйныфта белемне _зл‰штер_ буенча т™рле булган балалар утыра: к™члесе д‰, уртача с‰л‰тлесе д‰, йомшак _зл‰штер_чесе д‰. Мондый сыйныфтагы балалар бел‰н нишл‰рг‰, аларга ничек белем бирерг‰? €леге м‰сь‰л‰не х‰л ит_ юлы – укытуны дифференциял‰штер_.
         j‰р д‰рес яSа к_некм‰л‰р k‰м эш алымнары формалаштырудан гыйбар‰т. ЯSа теманы ™йр‰нг‰нд‰ к™чле укучыларга, ‰ ныгыту, кабатлау ™лешенд‰ йомшаграк укучыларга игътибар ит‰рг‰ кир‰к. Шулау ук ™йр‰нел‰ торган теманыS _зенч‰лекл‰рен k‰м ни ™чен авыр _зл‰штерел_ен ис‰пк‰ алып, укучыларга индивидуаль-дифференциял‰штерелг‰н биремн‰р, сораулар ‰зерл‰_ бик м™kим.
    Татар милл‰тенн‰н булмаган балаларга тел ™йр‰т_ – авыр, ‰мма кызыклы хезм‰т. Татар теле укытуныS башлангыч этабында, аеруча балада ‰леге телг‰ кызыксыну т‰рбиял‰_ бик м™kим. Н‰къ мен‰ шушы чорда т™рле уеннарны д‰рест‰ k‰м д‰рест‰н тыш _тк‰р_ уSай н‰тиG‰л‰рнг‰ ирешерг‰ м™мкинлек бир‰. Оста итеп оештырылган уен балаларда телг‰ карата кызыксыну уята. Аеруча грамматик уеннар баланы уйларга, эзл‰нерг‰ эт‰р‰, яSа телне бел_неS тормышта кир‰клеген‰ т™шендер‰. Уен барышында балалар берд‰млекк‰ омтыла, _зара ярд‰мл‰шеп биремн‰р _т‰г‰нд‰ аларда _з к™чл‰рен‰ ышаныч т‰рбиял‰н‰.
        Д‰рест‰ уен элементларын куллану укытучыдан методик ‰зерлек k‰м т‰Gриб‰ сорый. УенныS балаларны кызыксындырырлык, мавыктыргыч итеп оештырылуы ‰k‰миятле. Теманы ™йр‰нг‰нн‰н соS _тк‰релг‰н уеннар аеруча уSышлы була. Алар укучыларныS с_злек байлыгын арттыра, “д™рес ‰йтттемме” диг‰н табигый курку-тартынуны GиS‰рг‰ ярд‰м ит‰.
    Кил‰ч‰кт‰ мин _з укучыларымны иGади фикерл‰_ с‰л‰тен‰ ия булган, туган илебезне, туган телебезне яратучы, гореф – гад‰тл‰ребезне кил‰ч‰к буыннарга тапшыра алучы, тормышта _з максатларына иреш_че ш‰хесл‰р итеп к_з алдына китер‰м.

15

Приложенные файлы


Добавить комментарий