Минем гаилм тарихында боек ватан сугышы

Татарстан республикасы Апас муниципаль районы
Чури – Бураш т™п белем бир_ м‰кт‰бе





















Fит‰кче: татар теле k‰м ‰д‰бияты укытучысы
Ш‰фигуллина Г_з‰л Ф‰рит кызы

Башкаручы: 5 сыйныф укучысы
Ш‰фигуллина Т‰нзил‰ Азат кызы





2015 ел





Эчт‰лек


I. Кереш
II.Т™п ™леш
1. Яшьлек еллары.
2. Барысы да GиS_ ™чен!
III. Йомгаклау
IV. Кушымта
V. Файдаланылган ‰д‰бият































Кереш

Тормыш, язмыш, яш‰_... Никад‰р м‰гън‰ сыйган бу с_зл‰рг‰. j‰р кешенеS бу д™ньяда р‰х‰т яшисе кил‰. Л‰кин тормыш син тел‰г‰нч‰ ген‰ бармый, к™телм‰г‰н яклары бел‰н кешел‰рне сыный, яш‰еше д‰ шатлык – с™енечл‰рд‰н ген‰ тормый. €мма, кеше диг‰н б™ек зат язмышныS ачы Gилл‰рен‰ бирешмич‰, тормышныS Gилле – буранлы к™нн‰ренд‰ адашмыйча алга омтылырга, k‰р кешед‰ яш‰_ д‰рте булырга, _з – _зен х™рм‰т итеп яш‰рг‰ тиеш.
Мин бу эшемд‰ карт бабам - Газиев МиSнулла С‰мигулла улыныS тормышын, батырлыгын ™йр‰н_не максат итеп куйдым.
Тикшерен_ эшенд‰ т™п чыганаклар: гаил‰, архив материаллары “Йолдыз” газетасы битл‰ренд‰ бирелг‰н м‰кал‰л‰р, “Туган якны ™йр‰н_” музее материаллары, ™лк‰н яшьт‰ге авылдашларым ист‰леге. Минемч‰, халык _зенеS батыр ул - кызларыныS тормыш юлын, эшч‰нлеген белерг‰ тиеш.















1. Яшьлек еллары

Д‰_ ‰тиемнеS ‰тисе – бабам шушы тормышныS ачысын - т™чесен бик к_п татыган, шатлыклы мизгелл‰р д‰ кичерг‰н ул.
Карт бабамныS исеме - МиSнулла. Ул 1904 елда Апас районы Чури –Бураш авылында гади крестьян гаил‰сенд‰ д™ньяга килг‰н. €тисе С‰мигулла, ‰нисе Гаян _з _рн‰кл‰ренд‰ яшьт‰н _к улларында тырышлык, ярд‰мчеллек, ш‰фкатьлелек т‰рбиял‰г‰нн‰р. МиSнулла бабам эшне яратып _ск‰н. Авыр тормыштан зарланмаган, баш иеп елап утырмаган, тырышып эшл‰г‰н. Тормыштан ямь табып яш‰г‰н. Чури – Бураш k‰м Танай – Турай авылы территориясенд‰ комсомол ячейкалары 1919 нчы елдан башлап т™зелг‰н. Карт бабам комсомолга беренчел‰рд‰н булып кереп, актив эш алып барган. 1923 елда ™лк‰ конференциясе делегаты. 1926 – 1929 елларда Кызыл Армия сафларында чик сакчысы булып хезм‰т итк‰н. Шпионнар тотуда катнаша k‰м медаль бел‰н б_л‰кл‰н‰. Ул М‰ск‰_ типографиясенд‰ Муса F‰лил, авылдаш шагыйребез Мансур Крыймовлар бел‰н берг‰ х‰реф Gыючы булып эшл‰г‰н. Минем бабам авылдашыбыз шагыйрь Мансур КрыймовныS иS якын дусларыннан берсе булган. € 1932 ел язында, М.Гыйсм‰туллин бел‰н берг‰ башкаладан авылга кунакка кайткач, безнеS район газетасыныS беренче санын ‰зерл‰_д‰ катнашырга тел‰к белдерг‰н k‰м типографияд‰ эшл‰рг‰ калган. Ул Апас типографиясенд‰, чын укытучылардай, байтак х‰реф Gыючыны ™йр‰тк‰н. Газиев МиSнулла - районда басма газета оештыручыларныS k‰м чыгаручыларныS берсе. ТипографиянеS беренче х‰реф Gыючысы (наборщигы).
МиSнулла бабам _з к™че , _з тырышлыгы бел‰н тормыш итк‰н. 1921 еллардагы ачлык заманында нужа бабай арбасын да к_п тартырга туры килг‰н аSа. 1930 елда шушы авылныS кызы Х™сниGиkан бел‰н гаил‰ кора. Бер – бер артлы балалары туа. Шатлык ™стен‰ шатлык кил‰. Л‰кин сугыш башлана.






2. Барысы да GиS_ ™чен!

Авыл йоклый...
КиS болыннар, дала, урманнар.
Fил д‰ исми, илаkи бер тынлык...
( И.Кадыйров )
Тынлык! Никад‰р м‰гън‰ ята бу с_з эченд‰. БалаларныS б‰хетле елмаюын, з‰Sг‰р аяз к_кт‰ге балкып торучы кояшны, илебез иминлеген, тыныч тормышны мактап сайраучы кошларны чагылдыра ул.
1941 ел... Сандугачлар сайрап торган июнь аеныS 22 нче таSы атып кил‰. Балалар да, олылар да тыныч йокыга талган. Бар Gир тын k‰м мен‰...кин‰т шартлау. Сугыш!.. Сугыш – коточкыч зур фаGига. Кемн‰рнеS язмышына кагылмаган да, кемн‰рнеS башларына кайгы, к_з яше, х‰ср‰т китерм‰г‰н ул. БезнеS ил тарихында иS зур фаGигаларныS берсе – Б™ек Ватан сугышы. СугышныS ачы х‰ср‰тле Gиле k‰р ™йг‰, k‰р гаил‰г‰, k‰р кешег‰ килеп сарылган. СугышныS р‰химсезлеге кешел‰рне х‰лсезл‰ндерг‰н. Бу шомлы х‰б‰р й™р‰кл‰рг‰ _ткен х‰нG‰р булып кадала, Gанны айкый, тетр‰ндер‰. БезнеS илебезнеS к_ген кара т™тен каплый. Барлык халык Гитлер Германиясен‰ каршы берд‰м k‰м кыю р‰вешт‰ к™р‰ш сафына баса. 1941 – 1945 еллар. Бу чор, м™гаен, совет халкы ™чен иS зур сынау булгандыр. Фашист гаск‰рл‰ре б™тен д™ньяны каплап, илебез чикл‰рен‰ ябырылганнар. Бу коточкыч х‰б‰р б™тен кешене тетр‰ндерг‰н.
Тормыш сынаулары башлана. Минем карт бабам сугышныS беренче к™ненн‰н _к фронтка китк‰н. Карт д‰_ ‰нием 7 бала бел‰н бабамны озатып кала. БалаларныS олысына 10 яшь, кечесен‰ 1 яшь булган.
Б™тен авырлык хатын – кыз, ‰би – бабайлар, балалар Gилк‰сен‰ т™ш‰. €йе, сугыш елларында хатын – кызлар, балалар ачы язмышка тап булган. €бием д‰ тылдагы б™тен авырлыкларны, газапларны кичерг‰н. Сугыш меSн‰рч‰ балаларга ятимлек, сагыш, халыкка зур б‰хетсезлек, кайгы алып килг‰н. К_пме хатыннар тол, к_пме аналар балаларсыз калган. €биемнеS ул елларда к_рг‰н газаплары аркасында ч‰чл‰рен‰ чал т™шк‰н, й™р‰кл‰рен‰ т™з‰лм‰с G‰р‰х‰т урнашкан. Ч™нки ял белми эшл‰г‰нн‰р, ашарларына – эч‰рл‰рен‰ д‰ такы – токы гына. Тылда калучыларга да тормыш GиSелл‰рд‰н булмаган. € алар барысына да т_зг‰нн‰р, яш‰рг‰ тырышканнар. €йе, язмыш кешел‰рне ничек кен‰ сынамый.
2 бала авыру тиеп _леп кит‰. Тормыш ничек кен‰ авыр булмасын, аларныS барысы да яш‰еш ™чен к™р‰шк‰нн‰р. Ачлык, ялангачлык аларныS б‰гырьл‰рен к_пме телг‰л‰г‰н. Яз к™не эчерек б‰р‰Sге к‰тере бел‰н туенсалар, G‰й, к™з алабута к‰тере ашаганнар. Алар тылда _зл‰ренеS тырышлыкларын куйганнар.
Сугыш кырларында бабам да зур батырлыклар к_рс‰тк‰н. 1944 елга кад‰р Ленинград фронтында сугыша. Шушы вакыт эченд‰ рядовой, отделение командиры, 2 нче Ленинград фронтында полк разведчигы булып хезм‰т итк‰н. 1941 нче елныS сентябренд‰ кулы яралана. 1943 елда “тел” алып кайта, ‰k‰миятле м‰гъл_матлар алына. Шушы батырлыгы ™чен “Дан ордены” бел‰н б_л‰кл‰н‰.
АныS яуда нил‰р к_рг‰нн‰рен ‰нием с™йл‰г‰нн‰рд‰н бел‰м. €нием бик _тенеп сорагач, д‰_ ‰тиемнеS ‰тисе - МиSнулла бабам - сугыш вакытында башыннан _тк‰нн‰ренеS кайберл‰рен с™йли торган булган. Кайвакыт бер ноктага тек‰леп уйга талган. М™гаен, _лем бел‰н к™р‰шк‰н минутларын исен‰ т™шерг‰ндер. Ватан сугышыныS иS кызган к™нн‰ре. Бервакыт аны отряд бел‰н разведкага Gиб‰р‰л‰р. Дошманны к_з‰тк‰нд‰ бомбалар шартлый башлый. Берсе н‰къ бабам яткан кар ™еме янына т™ш‰. Бабамны карлы балчык к_меп кит‰, аSын югалта. Ярд‰мг‰ килг‰н Совет солдатлары дошманны тар – мар ит‰л‰р. Сугыш тынган арада, б‰релешт‰ _лг‰н кешел‰рне к_м‰рг‰ дип, бомба т™шк‰н урынны киS‰йтк‰нн‰р. К_м‰рг‰ к_т‰реп алып барганда, бабам ыSгырашып куя. Аны тиз ген‰ госпитальг‰ озаталар. Ч™нки тубыктан аягы ™зелг‰н булып, бик к_п кан югалткан. Шуннан соS бабама госпитальд‰ бик озак д‰валанырга туры кил‰. Гангрена башланып, аягын тезд‰н т_б‰н тагын кис‰л‰р. Л‰кин гаил‰сен беркайчан да онытмый. АSына килг‰ч _к иS беренче уе – туганнарына _зенеS ис‰нлеген белгерт_ була. Хатлар язуын туктатмый. АныS ис‰н – имин кайтуын к™тк‰н кешел‰р ™чен бу нинди зур б‰хет! Ул _лем бел‰н к_зг‰ - к_з очрашкан, ‰мма аSа _лем тырнагыннан котылырга кыюлыгы, т‰в‰кк‰ллеге, тырышлыгы, тормышны яратуы ярд‰м итк‰н. FиS_г‰ омтылышы, ышанычы, яш‰_г‰ ™мете, тел‰ге бик к™чле булган. Бернич‰ ай д‰валанып, _лемне GиSг‰н бабам. АSа яSадан туган якларына ‰йл‰неп кайтырга насыйп була. €нием бабам турында с™йл‰г‰нн‰н соS, к_Sелг‰ батыр шагыйребез Муса F‰лилнеS шигырь юллары исем‰ т™ште:
Нич‰ тапкыр синеS тырнагыSнан
Котылдым мин , _лем.
“ Беттем “ диг‰н чакта,
тормыш тагын
Сузды миSа кулын...
АныS ™йг‰ кайтуы барлык кешел‰р ™чен д‰ зур шатлык, куаныч була. Сугышта к_рс‰тк‰н батырлыклары ™чен орден – медальл‰р бел‰н б_л‰кл‰нг‰н: “Б™ек Ватан сугышы”, ”Ленинград оборонасы” медальл‰ре кавалеры. МиSнулла бабам илебезне немец – фашист илбасарларыннан азат ит_д‰ аяусыз к™р‰шк‰н.
















Йомгаклау

Сугыштан кайткач, тагын 3 баласы д™ньяга кил‰. Берд‰м тату гаил‰ булып яшил‰р. 8 баланы _стереп, укытып, олы тормыш юлына чыгаралар. 5 нче бала - минем д‰_ ‰тием, нигезд‰ т™пл‰неп кала. ЯSа йорт Gиткер‰л‰р. Зур алмагач бакчасы булган. €мма бер салкын кышта барлык алмагачлар да ™шег‰н.
Сугыштан соSгы елларда Карт бабам “Спартак” колхозында слесарь булып эшл‰г‰н, тимерчелек бел‰н ш™гыльл‰нг‰н. Туган колхозыныS экономикасын к_т‰р_д‰ тынгысыз хезм‰т итк‰н. j‰р кешенеS ил‰ген, чил‰ген т™пл‰г‰н, чил‰кл‰р k‰м башка ‰йберл‰р ясаган. Кыш к™не талдан м™ргел‰р _рг‰н. Булдыра алган кад‰р k‰р кешег‰ ярд‰м итк‰н. Кешелекле, м‰рх‰м‰тле, сабыр булу, кешел‰рг‰ авыр чакларда ярд‰мг‰ кил_ – k‰р кешег‰ д‰ кир‰к сыйфаттыр, минемч‰. Шулай ук т_землелек, хезм‰т с™юч‰нлек т‰ кешенеS д‰р‰G‰сен к_т‰р‰. Н‰селебезд‰ шундый батыр кешел‰р булына мин чын к_Sелемн‰н с™ен‰м k‰м горурланам. Шундый к_рк‰м сыйфатлар булганда гына кеше G‰мгыятьт‰, тормышта _з урынын таба!
Л‰кин д‰_ ‰тием‰ шул нигезд‰ тормышыныS к™зен‰ кад‰р яш‰рг‰ насыйп булмый. Янгын чыгып, йорт янып бет‰. Х‰зерге вакытта карт бабам нигезенд‰ авылыбыз м‰чете балкый.
Мин ни ™чен бабам турында язарга алындым соS? Ч™нки аныS _з авыл халкы ™чен башкарган бик к_п игелекле эшл‰рен санап та, б‰ял‰п т‰ бетерерлек т_гел. Ул милл‰те,халкы ™чен Gан атып й™р_че тынгысыз кеше булган.













Кушымта




Газиев МSнулла уSнан беренче







Файдаланылган ‰д‰бият


Г™лшаkид‰ С‰йд‰ш “Иманлы гомерем юллары”
“Йолдыз” газетасы битл‰ренд‰ бирелг‰н материаллар.
Чури – Бураш авылы т™п гомуми белем бир_ м‰кт‰бенд‰ “Туган якны ™йр‰н_” музее материаллары.












































Бабай, мискин, бу д™ньяда к_пне к_рг‰н
(Г.Тукай)Palatino LinotypeIMG_0001 минИзображение 379Picture 4Описание: Изображение 37915

Приложенные файлы


Добавить комментарий