Минем педагогик осталыгым 1

Минем педагогик осталыгым
(Эссе)
^з халкыSныS кил‰ч‰ген,
^тк‰нен, б_генгесен,
КайгысыныS, шатлыгыныS
Зурлыгын белер ™чен
Еракка китеп кара син,
Еракка китеп кара!
М™д‰ррис €гъл‰мов.
Укучыларыма шушы шигырьне укыйм да сорау бир‰м. Балалар, без белм‰г‰н нинди с_зл‰р кулланган соS М™д‰ррис абыебыз €гъл‰мов _зенеS бу шигыренд‰? Таныш булмаган с_зл‰р бармы? Юк. Алай булгач, шигырьнеS тылсым к™че н‰рс‰д‰ булып чыга соS? Ниг‰ ген‰ минем к_Sелемд‰, м‰с‰л‰н, нич‰ еллар буе й™ри ик‰н бу шигырь?
С_зл‰рнеS урынын _зг‰ртеп карагыз ‰ле, ист‰ калырлык шигырь туармы? Укучыларым к‰газь, кал‰м алып, шигырьне т™рлеч‰ язып карыйлар k‰м тагын “юк” дип Gавап бир‰л‰р. Дим‰к, шигырьнеS тылсымы, тылсымныS сере k‰р с_знеS тиешле _з урынын алуында, шигырь язу с_зл‰рнеS шул тылсымлы урынын сиземл‰_ д‰ ик‰н, дип н‰тиG‰ ясыйбыз.
“Эссе” дип аталган язмамны ниг‰ бу шигырь бел‰н башладым соS ‰ле?
Темамны ачыклау ™чен, алдыма куйган максатымны тулырак итеп, шигъри тел бел‰н д‰ б‰йл‰п, к_рс‰терг‰ тырышу ™чен.
Чынлап та, Шагыйрь ассызыклаганча, халкыSныS б_генгесен, кил‰ч‰генеS зурлыгын бел_ ™чен ераккарак китеп карау кир‰к шул, ягъни тарихыSа к_з салырга, тир‰н тамырлы ш‰хесл‰ребезнеS эшл‰рен барларга. ^рн‰к алырлык, горурланырлык гам‰лл‰р бел‰н танышырга.
Мин – укытучы. Укытучы k™н‰ре чын м‰гън‰сенд‰ k™н‰рл‰р k™н‰ре. ШуSа к_р‰ бу k™н‰рне сайлаган кеше _зе д‰ тир‰н гыйлемле, т‰рбияле, холык – фигыле, с™йл‰м ‰д‰бе, якты й™зе, к_Sел пакьлеге бел‰н д‰ т‰рбия кыла белерг‰ тиеш.
С_зне озынга сузмыйча, темама якынрак килеп, _зебезнеS м‰шk_р м‰гъриф‰тчел‰ребез, талантлы педагогларыбызны атыйсым кил‰. Алар – хезм‰т юлымдагы минем таянычларым: Ризаэтдин Ф‰хретдинов k‰м Каюм Насыйри. Мин шуларныS берсен‰, якташым, Яшел ^з‰н ягыныS визит карточкасына ‰верелг‰н ш‰хесебез Каюм Насыйри эшч‰нлеген‰ тукталырга телим.
К.Насыйри м‰гариф ™лк‰сенд‰ армый-талмый эшл‰г‰н, санап бетергесез к_п хезм‰т куйган, кил‰ч‰к буынны тир‰н белемле, т‰рбияле ит_ ™чен т™рле д‰реслекл‰р, т‰рбия китаплары язган, аларны тормыш – к™нк_решт‰, гам‰лд‰ куллану юлларын к_рс‰тк‰н, укучылары каршына басып _зе д‰рес бирг‰н, чын м‰гън‰сенд‰ге т‰Gриб‰ле педагог, киS колачлы м‰гъриф‰тче, универсаль галим.
Татар халкыныS гореф – гад‰тл‰рен ™йр‰н_, аларны классификациял‰п бастыру, татар халкыныS авыз иGатын д™нья халыкларына таныту, абруен к_т‰р_ G‰k‰тенн‰н к_п эшл‰г‰н кеше. М‰с‰л‰н, к_ренекле галим, профессор Н.Ф.Катанов: ”Насыйри ‰ф‰нде тарафыннан Gыеп тапшырылган бу материаллар аныS халкыныS искиткеч акыллы ик‰нен исбат ит‰л‰р...” дип язган.
Еракка китеп кара!
Бер уйласаS, артык еракка кит‰се д‰ юк кебек. Нибары ике гасырга артка атлыйсы... Быел, ‰йтк‰немч‰, минем якташым, Яшел ^з‰н районыныS Югары Шырдан авылында туган б™ек м‰гъриф‰тчебез Каюм НасыйриныS тууына 190 ел.
Каюм бабабыз акыл эше бел‰н берр‰тт‰н, физик к™ч сораган хезм‰тл‰рне башкаруга да бик с‰л‰тле булган. М‰с‰л‰н, шуныS бер д‰лиле булып, туган авылы Югары Шырданда аныS _з куллары бел‰н казыган коесы б_генге к™нд‰ д‰ авылдашларына хезм‰т ит‰, саф суын бир‰. € язып калдырган рухи мирасы б™тен ил, б™тен д™нья халкын т‰рбия кыла. Б™тен д™нья халкын дип ‰йт_ем kич кен‰ д‰ арттыру т_гел.
2014нче ел ахырында КФУныS филология k‰м м‰д‰ниятара багланышлар институты кочагында Каюм Насыйри институты ачылды. АныS максаты туган телебезне, м‰д‰ниятебезне, рухи байлыгыбызны башка милл‰т в‰килл‰рен‰ д‰ с™йл‰_, таныту; д™нья халыклары бел‰н _зара дус, тату яш‰_; кыймм‰тен аSлаганнарга телебезне ™йр‰т_ k.б. € бу ис‰, k‰рвакыт заман югарылыгында яш‰рг‰ омтылган Каюм бабабызныS иS асыл тел‰кл‰ренн‰н берсе була. Кыскасы, чын м™галлим, галим, м‰гъриф‰тче, язучы, т‰рGем‰че, журналист, фольклорчы, Gыеп ‰йтк‰нд‰, ‰дип – галим – энциклопедист Каюм Насыйри хезм‰тл‰рен‰ мин k‰рвакыт таянырга тырышам.
«Т‰рбия кыйлмак в‰ т‰рбия итм‰к диг‰н с_з ф‰кать ашатып-эчертеп _стерм‰к м‰гън‰сенд‰ ген‰ т_гелдер, б‰лки ашатып-эчертеп _стерм‰к, в‰ баланыS холкын, фигылен ислах кыйлмак в‰ т™з‰тм‰к, хайванидан чыгарып, инсаният д‰р‰G‰сен‰ китерм‰к, в‰ т‰гълим бирм‰к, в‰ _зг‰ртм‰к, в‰ укытмак, в‰ ‰д‰п нигезе бирм‰к м‰гън‰сенд‰дер», ди Каюм Насыйри _зенеS д‰реслек булып й™рерлек «Китаб-‰т-т‰рбия» исемле хезм‰тенд‰.
ТабигатьнеS _з фасылында яш‰реп, _з фасылында ч‰ч‰к атуы, уSыш бир_е ™чен, Тукай ‰йтмешли, GилнеS вакытында исеп, яSгырныS да вакытында явуы кир‰к булган кебек, кеше табигатенеS д™рес формалашуы ™чен д‰ т‰рбия орлыкларыныS д™рес вакытта, д™рес Gирлекк‰ салынуы бик зарури!
Кайчагында бик гади мисал бел‰н д‰ зур м‰гън‰, зур т‰рбия биреп була дип уйлыйм. ШуSа к_р‰ укучыларымда м‰рх‰м‰тлелек, ш‰фкатьлелек, игелеклелек сыйфатлары т‰рбиял‰_ максатыннан ‰д‰бият k‰м сыйныф с‰гатьл‰ремд‰ “Т‰рбия китабы”ндагы гыйбр‰тле н‰сих‰тл‰рне _рн‰к итеп алам. Мисал ™чен, 59 нчы т‰рбияд‰ болай диел‰: “Х‰ерле мал шулдыр: х‰л‰лд‰н килеп, изге юлга сарыф кылыныр. Х‰ерсез мал шулдыр: х‰рамнан килеп, начарлык k‰м ‰ш‰келекл‰р юлына сарыф кылыныр”. Бу н‰сих‰тнеS нигезенд‰ бик м‰гън‰ле k‰м кис‰т_ле фикерл‰р ята. €йтик, анда х‰рам мал ™чен Gаваплылык k‰м авырлыклар сиSа калыр, диел‰. Бу с_зл‰рнеS м‰гън‰сен нечк‰л‰п барлый бел_ бик ‰k‰миятле. Ч™нки х‰рам юл бел‰н табылган мал ™чен кеше ирт‰ме-соSмы Аллаk алдында Gавап тотарга тиеш k‰м н‰сих‰т андый затныS Gинаятен‰ туры килерд‰й авырлыкларныS котылгысыз булуын иск‰рт‰. €леге н‰сих‰тл‰рне т‰рбия эшенд‰ файдаланганда ист‰ тотардай тагын бер _зенч‰лек турында иск‰рт_ кир‰ктер. Х‰зерге чор балаларына х‰л‰л k‰м х‰рам т™шенч‰л‰ренеS м‰гън‰сен ачыклау шарт булып тора. Ч™нки алар еш кына к™нд‰лек эш – гам‰лл‰ренд‰ р‰нGеш, г™наk, т‰_б‰ кебек ‰д‰п – ‰хлак категориял‰ре буенча яш‰_ т_гел, аларныS асыл м‰гън‰сен д‰ белмил‰р. €леге бай мирастан мин бик к_п мисаллар китер‰ алам. Татар ‰д‰бияты д‰ресл‰ренд‰ язучы – шагыйрьл‰ребезнеS иGат Gимешл‰ренд‰ нинди ген‰ тема, нинди ген‰ проблема к_т‰релс‰ д‰, б™ек ш‰хеснеS акыллы k‰м т™пле н‰сих‰тл‰ренн‰н мисаллар китереп, д‰ресемне тагын да Gанлырак k‰м _темлер‰к итеп _тк‰рерг‰ тырышам. ШуSа к_р‰ Каюм НасыйриныS “Китаб-‰т-т‰рбия” диг‰н хезм‰те – аеруча кыймм‰т k‰м бай чыганак. Ул k‰р т‰рбияче-укытучыныS, ата-ананыS ™ст‰л китабы булырга хаклы. Ни аяныч, к_пл‰ре шул затлы рухи х‰зин‰ турында х‰б‰рдар т_гел яки изге максатларда аннан файдаланмый. Андагы н‰сыйх‰тл‰рне укып чыгу гына берни бирми, шуSа к_р‰ k‰рберсенеS гыйбр‰тле эчт‰леген б_генге чынбарлыктан, яш‰_ тир‰легенн‰н Gанлы мисаллар ярд‰менд‰ анализлап, проблемалы сорауларны х‰л ит_ процессында т™шенерг‰ кир‰к.
2015нче ел – ‰д‰бият елы.
€д‰бият елын Китап елы дип т‰ аSларга м™мкин. Ташка басылган с_з татар халкында k‰рвакытта да кадерле саналган. Шул Китап безг‰ “Кыйссаи Йосыф”ларны, Кол Галил‰рне, Каюм Насыйриларны китереп Gиткерг‰н... Колонизаторлар тикм‰г‰ ген‰, илне басып алгач ук, беренче эшл‰ре итеп, китапхан‰л‰рне яндырмаган. ^зеSне т‰рбия итк‰н, башыSа аS – белем салган, яш‰рг‰ ™йр‰тк‰н китапны х™рм‰т итм‰_не ипек‰йне аяк астына ташлау кебек _к г™наkлы эш дип ис‰пл‰рг‰ кир‰к, минемч‰. Й‰ булмаса, сиSа к_кр‰к с™тен имезеп _стерг‰н ‰ниеSне, балигъ булгач, санламый башлау кебек. Китапка м‰х‰бб‰т т‰рбиял‰_, китапны маSгай к_зе бел‰н ген‰ т_гел, к_Sел к_зе бел‰н д‰ укырга ™йр‰т_ – ™лк‰нн‰рнеS, ‰ти-‰нил‰рнеS, м™галлимн‰рнеS, бервакытта да онытмаска тиешле бурычы ул!
Минем методик табышларым k‰р эшт‰, k‰р к™нне табыла, яSара, булганнары шомара бара. j‰р бала, халык ‰йтмешли, _з ризыгы бел‰н туган кебек, k‰ркем _з холкы бел‰н д‰ туа. Минем укучыларым да кайсы бик тырыш, кайсы ялкаурак. Кайсы ‰йтк‰нне бик тиз эл‰ктереп ала, кайсы авырдан аSлый. Кайсы Gитез, кайсы ‰крен... Мин _земнеS эшем‰ k‰р к™нне н‰тиG‰ ясыйм, минем д‰ кайсыдыр адымым, ягъни алымым бик уSышлы була, ‰ кайсыдыр - тел‰г‰нч‰ барып чыкмый. ШуSа к_р‰ безг‰ д‰ туктаусыз ™йр‰нерг‰, укырга, эзл‰нерг‰ кир‰к.
Еракка китеп кара!
С_зебезне шулай башлаган идек, шулай йомгаклыйк та.
Еракка тек‰лг‰н саен т™сл‰р Gетер‰к, сур‰тл‰р ачыграк к_рен‰ шул. Гыйбр‰т алу, бай мирасыбызныS кыймм‰тен аSлау б_генге тормышныS р‰х‰тен ныграк тану ™чен д‰ кир‰к ул _тк‰нн‰рг‰ китеп карау, еракка к_з ташлау!
Ш™кер, k™н‰ремне д™рес сайлаганмын. Хезм‰темне бик яратам. j‰рдаим укучыларымныS к_Sеленн‰н энGе б™ртекл‰ре эзлим. Аларны кил‰ч‰гебезнеS иS якты, иS яхшы кешел‰ре итеп к_р‰сем кил‰!
Бу тормышта адымым нык,
Укытучы – минем k™н‰рем.
Бар к™чемне, талантымны биреп,
Балалар дип уза к™нн‰рем!








13 PAGE \* MERGEFORMAT 14315




Заголовок 1 Заголовок 2 Заголовок 3 Заголовок 4 Заголовок 5 Заголовок 6 Заголовок 7 Заголовок 8 Заголовок 915

Приложенные файлы


Добавить комментарий