Минхажева р.м

Педагогик укуларда катнашу ™чен заявка

Фамилиясе, исеме, ‰тисенеS исеме
МинkаGева Р‰мзия Марс кызы

Ш‰k‰ре
Алабуга ш‰k‰ре

Эш урыны
10 нчы урта м‰кт‰п

Вазифасы
1 нче категорияле татар теле k‰м ‰д‰бияты укытучысы

Гыйльми д‰р‰G‰се, исеме


М‰кал‰неS исеме
Ризаэддин Ф‰хреддин хезм‰тл‰ренд‰ ата-ана хакын хаклауныS кыймм‰те.



Катнашу формасы


E-mail / телефон
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ]
89172203289










Р.М.МинkаGева
10 нчы урта м‰кт‰п, Алабуга ш‰k‰ре
РИЗАЭДДИН Ф€ХРЕДДИН ХЕЗМ€ТЛ€РЕНД€ АТА-АНА ХАКЫН ХАКЛАУНЫR КЫЙММ€ТЕ.
Ризаэддин Ф‰хреддин - б™тен гомерен халыкка хезм‰т ит_г‰ багышлаган м‰шk_р галим, ‰дип, педагог, журналист, философ. К_ренекле татар м‰гъриф‰тчесенеS т‰рбия, ‰хлак м‰сь‰л‰л‰рен яктырткан ‰с‰рл‰ре б_генге заман тал‰пл‰рен‰ аваздаш. Ризаэддин Ф‰хреддин ‰с‰рл‰рен татар теле k‰м ‰д‰бияты д‰ресл‰ренд‰, т‰рбия ™лк‰сенд‰ куллану ‰k‰миятк‰ ия.
П™хт‰, чиста, матур киен_, сабыр гына с™йл‰ш_, м™лаем, ярд‰мчел булу-шундый к_рк‰м сыйфатлар безг‰ борын-борыннан ‰би-бабайларыбыздан мирас булып калган.Гомум‰н, халкыбыз ‰д‰п сакларга, инсафлы, намуслы булырга, ата-ана хакын хакларга, с‰лам‰т яш‰_ р‰вешен алып барырга, борынгы йолаларны м™мкин кад‰р _т‰рг‰ тырышкан. € х‰зерге вакытта ис‰ бу сыйфатларны укучыларда т‰рбиял‰_ – безнеS бурычыбыз.
ШуSа к_р‰ Ризаэддин Ф‰хреддин т‰рбия эшен‰ зур ‰k‰мият бир‰, Г.Курсави, Ш.М‰рGанинеS карашларын д‰вам ит‰. Кеше –т‰рбия Gимеше, т‰рбиясе нинди-кешесе шундый , диг‰н караштан чыгып эш ит‰, белем, дин, ‰хлак, т‰рбия м‰сь‰л‰л‰рен яктырта. Ризаэддин Ф‰хреддин м‰гъриф‰т юлында беренче планга гаил‰ т‰рбиясен куя. АныS фикеренч‰,т‰рбиянеS башы гаил‰, ата бел‰н ана-беренче т‰рбиячел‰р. F‰мгыятьт‰ хатын-кызныS, ананыS роле, т‰рбияг‰, белем алуга, ‰д‰п-‰хлакка караган 80 г‰ якын хезм‰те чыга.”Т‰рбияле ана” “Т‰рбияле ата”, “Т‰рбияле бала”(1898), “Гаи뉔(1902), “Н‰сыйхх‰т”(1902), “€д‰бе т‰гълим”(1902), “Ш‰кертлек ‰д‰бе”(1899,1900,1903) китапларында галим милл‰тнеS к™чен, дини сафлыгын, гаил‰ ныклыгын ‰хлак, психология, йола, гореф-гад‰т яктылыгында ачып бир‰. Д™рес т‰рбияне ничек алырга м™мкин соS? Ни р‰вешле ‰ти-‰ни баласын туры юлга бастыра ала? ^зл‰рен х™рм‰т ит‰рг‰ ничек ™йр‰терг‰ була?
Бу сорауларга Gавапны Ризаэддин Ф‰хреддин хезм‰тл‰ренд‰ табарга м™мкин. “Д™ньяга килг‰н с‰гать бел‰н балалар т‰рбияг‰ мохтаGлардыр. Боларны т‰рбиял‰_чел‰р д‰ – аналардыр. Аналар балаларныS k‰р эшл‰рен гад‰тк‰ салырлар.Т‰рбияле аналар- олуглар алдында эшл‰рг‰ ярамаган эшл‰рне балалар алдында эшл‰м‰сл‰р в‰ с™йл‰рг‰ ярамаган с_зл‰рне с™йл‰м‰сл‰р, моннан бик сакланырлар. Шулай ук балаларныS х‰йл‰г‰, ялган с™йл‰рг‰ ™йр‰н_л‰рен‰ с‰б‰п булырдай н‰рс‰л‰рне кылмаслар”,- дип ‰йтел‰ “Т‰рбияле ана”исемле хезм‰тенд‰.[5,97] Гаил‰ турында язганда галим: “Их, мондый балаларым д™ньяда kич булмаса иде! Их,™йл‰нмич‰ _лг‰н булыр идем! Их, д™ньяга килм‰г‰н булыр идем”,-дип х‰ср‰т чикк‰н ата k‰м аналар бу д™няда азмы??! Шулай булуга карамастан, мондый х‰ср‰тл‰рг‰ к_п вакытта ата в‰ аналар _зл‰ре с‰б‰пче булалардыр, ягъни т‰рбия бирел‰ч‰к бер вакытта балаларына тиешле т‰рбия бирмич‰ GиSелг‰ санаулары-мондый н‰рс‰л‰рг‰ с‰б‰п булыр. Эш болай булгач, хатыннарга т‰рбия бир_- иS кир‰кле н‰рс‰л‰рд‰н булып, тузан кад‰р д‰ GиSелг‰ санау-ярамас. ХатыннарныS биз‰кл‰ре-энGел‰ре, х‰тта камзуллары, еф‰к к_лм‰кл‰ре, алтын бел‰зекл‰ре т_гел, б‰лки т‰рбиял‰редер”,-дип яза. [1, 128]
Х‰зерге вакытта ис‰ яшь буында ата-ана хакын хаклауныS кыймм‰тен аSламау очракларын еш очратырга м™мкин.Тормышта картайган ‰ти-‰нисе ™чен оялу хисл‰ре тойган, аларга карата дорфа,тупас м™гам‰л‰д‰ булган, х‰тта йорт-Gирл‰ренн‰н куып чыгарган яшьл‰р д‰ бар бит.€лб‰тт‰, ата-ана хакын хакламаган бу яшьл‰рнеS б‰хете булмаячак. € мен‰ шундый в‰хшилекне булдырмау ™чен, балаларга гаил‰д‰ k‰м м‰кт‰пт‰ д™рес т‰рбия бир_ м™kим. ^земнеS д‰ресл‰ремд‰ м‰шk_р м‰гъриф‰тчебез хезм‰тл‰рен‰ таянып эшлим. Ризаэддин Ф‰хреддиннеS _гет-в‰газьл‰рен ™йр‰н_не ‰д‰бият k‰м уку д‰ресл‰ренд‰ т‰рбияви текстлар бел‰н берг‰ алып барам.М‰с‰л‰н, 8 нче татар т™ркеменд‰ “Сак-Сок” б‰етен ™йр‰нг‰нд‰, проблемалы сорау куям:
-€ле ген‰ берг‰ яш‰г‰н ике малай бер-берсен к_рм‰с кошларга ‰йл‰нг‰н. Ни ™чен?
Укучылар н‰тиG‰ чыгаралар: ‰нисен тыSламаган, санламаган, р‰нGетк‰н балаларга язмыш р‰химсез була.Ана хакын хаклау темасына риваятьл‰рне иск‰ т™шер‰без.М‰с‰л‰н , ана й™р‰ге турындагы риваять.
2 нче риваять. Имеш, бер егет карт авыру ‰нисен аркасына кочтырып, ™ч меS чакрым ераклыктагы изге суга алып барып кайткан. Кайткач, акыл иясенн‰н сораган: “Мин ‰ниемне савыктыру ™чен, ™ч меS чакрым ераклыкка аны кочтырып алып барып кайттым. Анам алдында бурычымны _т‰демме инде?”
“jи-и-и ,-диг‰н акыл иясе.Бу хезм‰теS синеS ‰ниеSнеS бер минутлык тулгагына да тормый...” Шулай ук х‰дисл‰рне мисалга китер‰м:
1. АнаSны к_т‰реп ™ч тапкыр М‰кк‰г‰ алып барып кайтсаS да, аSа булган бурычыSны _т‰п бетер‰ алмассыS.
2. F‰нн‰т аналарныS аяк табаны астында.
3. АнаS ™чен уч т™бенд‰ т‰б‰ куырсаS да хакын хаклап бетер‰ алмассыS.
Д™ньяда иS изге тел‰кт‰ булган иS кадерле кешесен-_зенеS газиз анасын х™рм‰т ит‰ белг‰н кыз яки егет кил‰ч‰кт‰ каенанасын х™рм‰т ит‰, хатынын, ирен ихтирам ит‰. “^з анасын зурлаган , кеше анасын хурламас!”-ди халык м‰кале. €мирхан ЕникинеS “Матурлык” ‰с‰рен ™йр‰нг‰нд‰, Б‰дретдинн‰р гаил‰сенд‰ге м™н‰с‰б‰тл‰рнеS матурлыгы, Б‰дретдиннеS ата-ана хакын хаклавы, ата-ана ‰д‰бе турыда фикер алышмыйча м™мкин т_гел. “€йтелм‰г‰н васыять “ ‰с‰рен анализлаганда, балаларыныS Акъ‰бинеS васыятен тыSларга вакыт тапмауларын ассызыклау м™kим.Б™ек галим,педагог k‰м м‰гъриф‰тче Ризаэддин бине Ф‰хреддин болай дип яза:
“Ата-анагызны с™егез, васыятьл‰рен _т‰гез, морадларына каршы килм‰гез, каты к_Sелле булмагыз.Аларны х‰ср‰тл‰ндерм‰гез.Бер к™н Gит‰р,сез д‰ ата булырсыз, ис‰пл‰п карагыз-шул к™нд‰ балаларыгыз х™рм‰тегезне санламасалар, риза була белерсезме? ИS изге Р‰с_л ‰ф‰ндебез х‰зр‰тл‰ре: “Аталарыгызга изгелек итегез, сезг‰ балаларыгыз изгелек ит‰р,”-диг‰н м‰гън‰д‰ бер с_з с™йл‰г‰н.”[ 1, 80]
Гомум‰н, киS крашлы м‰гъриф‰тче k‰м педагог буларак, Ризаэддин бине Ф‰хреддин яшь буынныS милли аSын , ‰хлагын _стер_не алгы планга куя. АныS хезм‰тл‰ре балаларны кешелекле, инсафлы, итагатьле, ‰д‰пле, ‰хлаклы булырга, ата-ана хакын хаклауныS кыймм‰тен аSларга ярд‰м ит‰.

Файдаланылган ‰д‰бият.
1.Ш‰kиев Р.Ш. Ризаэддин Ф‰хреддиннеS иGади мирасы.-Казан: РИЦ «Школа”, 2007.-332 бит.
2. Балаларга _гет-н‰сыйх‰т.- Казан : “Дом печати” н‰шрияты.- 2001. – 192 бит.
3. Вил Казыйханов “Безг‰ Ризаэддин Ф‰хреддин ни ™чен кир‰к? ““М‰йдан” журналы , 2006 . - 128 бит.
4. М‰шk_р м‰гъриф‰тче-галим , педагог Ризаэддин Ф‰хреддин мирасын укыту-т‰рбия процессында файдалану. Казан , 2006. -200 бит.
5. Ризаэддин Ф‰хреддин . Н‰сыйх‰т. €хлак гыйлеменн‰н.- Казан “М‰гариф” н‰шрияты , 2005. - 159 бит.


15

Приложенные файлы


Добавить комментарий