Жнлеклр кышын

Казан ш‰k‰ре Идел буе районы 68 нче татар-рус м‰кт‰бенеS
татар теле k‰м ‰д‰бияты укытучысы Яруллина Илс™я Наил кызыныS
4 Б сыйныфыныS рус т™ркеменд‰ _тк‰релг‰н проек- д‰рес

Тема. F‰нлекл‰р кышын.

Максат. Безд‰ кышлаучы G‰нлекл‰р бел‰н танышу. К_заллауны арттыру, н‰рс‰ бел‰н туеналар, ничек сакланалар, анализ, н‰тиG‰ ясау. С™йл‰м к_некм‰л‰рен арттыру, укучыларны белем алуга тарту.

1.Башлангыч этап.
1 ‰Sг‰м‰, темага караган с_зл‰р бел‰н таныштыру
2 р‰семн‰р карау
3 китаплар карау
4 шигырл‰р, табышмаклар табып уку.
5.ХайваннарныS азык табу k‰м дошманнарыннан саклану ™чен яраклашуын к_з‰т_.
Уку м‰сь‰л‰сен кую.
ХайваннарныS _с_е k‰м яш‰ве ™чен нинди шартлар кир‰к? ( туклану)
Аларга тереклек ит_ ™чен н‰рс‰л‰р кир‰к?
^зб‰я.
Уку м‰сь‰л‰сен чиш_. Кем н‰рс‰ ашый? Шул сорауга Gавап бирер ™чен бер уен уйнап алыйк. ( тартма чыгарыла) бу тартмада т™рле ашамлык исемн‰ре язылган к‰газьл‰р бар. Кайсы ашамлык кайсы хайванга кир‰к ик‰н? Хайван k‰м ашамлыкларны д™рес итеп парларга кир‰к.
-пошилар, куяннар, тиенн‰р н‰рс‰ бел‰н туклана?( _семлекл‰р бел‰н)
- бу хайваннарны ничек атарбыз?( _семлекл‰р бел‰н тукланучы хайваннар)
- тагын н‰рс‰ бел‰н туклананучы хайваннарны бел‰сез?( хайваннар k‰м кош-кортлар бел‰н тукланучылар)
-башка хайваннар бел‰н тукланучы хайваннарны ничек атыйлар? (ерткыч G‰нлекл‰р)
-тагын н‰рс‰ бел‰н тукланучы хайваннар бар? (б™G‰к ашаучылар)
-дуSгыз, елан, юлбарыс н‰рс‰ бел‰н туклана? (_семлек, б™G‰к k‰м хайваннар бел‰н)
-алар нинди т™ркемг‰ керерл‰р?(т™рле азык бел‰н тукланучылар)
Белемн‰рне моделл‰штер_.
^зб‰я.

2 Эшч‰нлекне тормышка ашыру этабы.
Проектны т™з_ алгоритмы бир_.
Тема сайлау
Эшл‰_ ысулын уйлау
Эчт‰леген т™з_
Биз‰леше, тышкы к_ренеше
ПроектныS презентаиясе
Презентаия ясау
Проект н‰тиG‰сен‰, _з эшеS‰ б‰я бир_
3 Эшч‰нлекне тормышка ашыру.
ЭшнеS сыйфатын ачыклау ™чен критерийлар к_рс‰т_
Эчт‰лекнеS темага туры кил_е
Укучыларга аSлаешлы булуы
Биз‰леше оригиналь булуы
4. Презентация
Проект – д‰рес барышы
Укытучы. Кыш к™не ачы суыклар, бураннар хайваннарга авырлык китер‰. Б_генге д‰ресебезнеS максаты- безд‰ кышлаучы G‰нлекл‰р турында с™йл‰ш_, аларныS кышка ничек Gайлашуларын ачыклау.

С_зне 1нче укучыга бир‰без.
Ш Галиев “Салкын х‰б‰р”
Кыш бабай кил_ х‰б‰рен ,
Бел‰мсеS , кем китерг‰н-
Озын колак ишетк‰н,
Fитез аяк китерг‰н!

Колаклары тойгандыр,
Аяклары туSгандыр,
Й™гереп т‰ сикереп
Fылынмакчы булгандыр!
Укытучы. Монда нинди G‰нлек турында с_з бара?(куян)

2 укучы куян турында с™йли, 3нчесе _зенеS презентациясен к_рс‰т‰ бара
Январ ае куян ™чен бик авыр вакыт, ч™нки бик суык, ачлык та. Ерткыч G‰нлекл‰р д‰ тынгы бирми. €ле, ярый, куянныSаяклары й™герек.Артыннан бер‰рсе Gит‰ башласа, ул тизр‰к олы юлга чыгу ягын карый, такыр юлдан бик тиз й™гер‰ ул. Юлда салам, печ‰н, агач ботаклары табып ашый. ТуSса, юл буйлап чабып й™ри, башка куяннарны очратып уйнап та ала. Йокларга карны ерып чокыр ясый, яки якындагы куак т™бенд‰ ятып йоклый. Ятар алдыннан эзл‰рен яшерер ™чен чуалтып бетер‰.
Кар тир‰н булганда,куян оясында кала,чыкмыйча озак тора. Аяклары “чаSгы кебек” булсалар да, колакларына х‰тле баталар да шуннан чыга алмыйча азапланып бет‰л‰р. Кар к_п булу аркасында,, куяннар бер тир‰д‰р‰к Gыелалар,шуSа эзл‰ре карда ‰зр‰к кала. Яшеренг‰н урыннарыннан чыкмагач, энергиял‰ре сарыф ителми, ашамыйча т_з‰л‰р, к‰чл‰ре туплана, дошманнарыннан саклану ™чен д‰ Gайлы.
Укытучы. (Укучы ясаган р‰семне к_рс‰т‰) Бу-н‰рс‰?(б_ре)
6нчы, 7 нче укучы б_ре турында с™йли
Б_ре
Озын к™чле аяклары бар, шуSа озак й™гер‰ алалар. К™т_л‰ре бел‰н ауга чыгалар. Кар ™стенд‰ йоклыйлар, койрыклары бел‰н борын k‰м аякларын каплыйлар. ИS к™члесе- атаман була, калганнары аSа буйсына.
ТабигатьнеS м™kим ярд‰мчесе булып тора. Кышкы суыкларда ул к_п хайваннарныS ашатучысы булып санала. Ул ашап калдырган калдыклар бел‰нб™ркетл‰р, тукраннар, ябалаклар, чыпчыклар туклана.
Б_рене “урманныS санитары” дип т‰ атыйлар, ч™нки ул к_бр‰к авыру яки картайган хайваннарны тота.
Б_рене ‰ле “тренер” дип т‰ атыйлар. Ч™нки ул хайваннарны й™герерг‰, х‰р‰к‰тл‰нерг‰ м‰Gб_р ит‰.

8 нче укучы кеш турында с™йл‰п уза.
Кеш
Fитез k‰м бик к™чле. Г‰_д‰ озынлыгы-56 см, койрыгы-20 см . Сикереп х‰р‰к‰т ит‰. Сикер_ озынлыгы-30-70 см. Агачларга яхшы мен‰. ‰йб‰т ишет‰, ис сиз‰, л‰кин к_р_е йомшак. Кар ™стенн‰н GиSел й™ри.
Туклану ризыгы-тычкан кебек кимер_чел‰р. Еш тиенн‰рне ашый, куяннарга ташлана. Бик сир‰к кошларны тота.
^семлекл‰рне д‰ бик тел‰п ашый. Яраткан ризыгы- кедр чикл‰веге, мил‰ш. Fил‰к-Gимешл‰рне д‰ бик тел‰п ашый.
Табигать ™чен файдасы-тиенн‰рнеS _рч_енн‰н саклый.

9 нчы укучы.
Поши агач ботакларын ашый. Кар к_п яуганда, алар кар астында кала. Бу очракта урманчылар булыша : каен, усак ботаклары, печ‰н салып кит‰л‰р.
Бер укучы ‰д‰би ‰с‰рл‰рд‰ G‰нлекл‰рнеS кыш к™не ничек яш‰г‰нн‰рен тапкан.
Кышкы табигать матурлыгы , г_з‰л k‰м сихри к_ренешл‰ре бел‰н _зен‰ тарта. Fир ™стен ак кел‰м каплаган. Х‰зер урманга чаSгысыз кер‰м дим‰. Пошилар к_кр‰кл‰ре бел‰н кар яра. Куяннар алай G‰фа чикми, г‰_д‰се GиSел булгач, кар ™стенн‰н ген‰ ™лдер‰.(Касыйм Т‰хау “Кышкы т™сл‰р”)
Урман каравылчысы агачлар арасына азык савытлары куеп, анда хуш исле кипк‰н печ‰н, им‰н чикл‰векл‰ре, б™ртекл‰р салып й™ри- м™гезле пошилар, кабан дуSгызлары б™тен гаил‰л‰ре бел‰н шуларны килеп ашый.. (Х‰л‰ф Гарданов “Урман дуслары”)

Укытучы. Р‰хм‰т. Бик кызыклы материаллар тапкансыз.Х‰зер с_зне иGади эшл‰_чел‰рг‰ с_з бирик. Алар безг‰ _зл‰ренеS табышмаклары, кроссвордларын т‰къдим ит‰ч‰к.
(2 укучы табышмак с™йли, 2се кроссворд т™зег‰н)
1 укучы табышмакларны _зе язган.
^зе куркак, сикер_ч‰н, кыска койрыклы, к_зл‰р толымлы, колаклары арка буйлап, киеме ике т™сле- кышкы k‰м G‰йге.(куян)
Зур нарат т™бенд‰ ™ненд‰ йоклый кышын, татлы йокысыннан уяна язын (аю)

Укытучы.€йтегез ‰ле, нинди G‰нлекл‰р кышын йоклый?
15 нче укучы кышын ояларында йоклаучылар турында аSлата.
Керпег‰ кыш к™не ашарга ризык юк. ШуSа ул к™зен тазара, ‰ кышын йокыга тала . к™зге аяз к™нн‰рне ул Gылы оя ясый. Агач т™бе астындагы тир‰н чокырны сайлый k‰м анда коры яфраклар ташый. Кышын кар астында керпег‰ Gылы.
Сурок кышкы суыкны яратмый, язга кад‰р тир‰н ояда, киS тугай уртасында йоклап ята.

Н‰тиG‰. Хайваннар т™рле юллар бел‰н кышка яраклаша.
1)салкынга
Кышын куе k‰м озын йон _с‰. Кар ™еме астында кайберл‰ре вакытлыча яш‰_ урыны т™зи. М‰с‰л‰н, куян т™нл‰ карга чумып йоклый, ‰ бик салкыннарда к™нн‰р буе шунда ята.
2) тир‰н карга
куян, рыснеS аяклары киS булуы й™рерг‰ булыша. ™ст‰вен‰ аякларында каты ч‰чл‰р _сеп чыга – бата алмыйлар.
3)азык булмаганга
Fир ™стенд‰ к_п азык кала. Пошилар карны казып лишайник табып ашыйлар. Куян агач k‰м куак кайрылары бел‰н туклана. ИS т™п ризыклары- ылыслы агачлар, кедр чикл‰веге
Кыш азык табарга кыен булганга, тиенн‰р запас Gыя, ‰ аю, бурундук,барсук язга кад‰р йоклый.

Укытучы. Дим‰к, k‰рбер хайван табигатьт‰ _зенч‰ яраклаша. Куркыныч янаганда куян тиз й™гер‰, ,к‰лт‰ койрыгын ташлап калдыра, кошларныS каурыйлары чуар булу коткара, т™лкенеS койрыгы зур булу ярд‰м ит‰. Аларны ни ™чен сакларга кир‰к? Ерткыч хайваннар санитар ролен _тил‰р, табигатнеS тигезлеген саклыйлар
Йомгаклау
Укучылар эш барышын k‰м н‰тиG‰сен _зл‰ре б‰ялил‰р.
15

Приложенные файлы


Добавить комментарий