Зул 3


Көтчнрə район
«Өвдг селəнə һол школ» гидг муниципальн шаңһа
олн-дундын сурһулин учреждень
Ухалҗ бичлһн
«Зулын» кезəңк авъяс мана өрк-бүлд
Белдснь: Бүүрчин Таня,
9-гч классин сурһульч
Һардачнь:Лиҗин Байрта,
хальмг келнə багш
Өвдг селəн
2012 җил
Мана өрк-бүл ик. Өнр-өсклң Бүүрчин Җоован бүлд тавн үрн бəəнə. Би эк-эцкиннь отхн үрнь болдув, 9-гч класст сурдув. Ик эгчм хəрд һарв, нег күүктə, күргн ахм малд көдлнə. Ахм малын хошт көдлнə, хойр эгчм ик сурһуль сурна. Мана ээҗ, Бүүрчин Буга, хальмг улсин авъяс меддг билə. Эврəннь медрлəн ээҗ күүкдтəн, ачнртан, зеенртəн келҗ өгдмн. Ээҗин келсн тоот маднд герəсн болад үлдв.Мини эк, ээҗин дундк бернь, ээҗин келсиг тодлад, эрк биш күцəдмн. Нег тиим хадһлсн авъяснь – хальмг улсин ончта өдр «Зул».
Мана ээҗ көвүдəн дахад, даңгин малын хошт йовдмн. Сүл хойр җил Өвдг селəнд бəəв. Ээҗ ик эртəснь Зулд белдвр кедг билə. Зулын һолмуд кех өвсəн кеерəс цуглулҗ авад, хагсаһад авчкдг бəəҗ. Берəдтəн белн өвс авч ирəд, яһҗ һол ясхинь зааҗ өгдг бəəҗ. Өвсиг өндртəн дөрвн хурһнд күргəд тəəрдг, өвснə үй орулдмн биш гиҗ ээҗ келҗ. Белдсн һолан көвңгəр орахларн дотран зальврад, көвңгəн бий талан эргүлҗ орадг йоста. Зункван хəəрнд күртхəр күн болһн Зулын һол оралһнд орлцдг бəəҗ. Күн болһна насна то деернь нег-хойр һол үлү орадг бəəсмн. Тер Зулын һол кех өвснəсн ээҗ хотна улст бас күртəдг бəəҗ. Дəкəд ээҗ көвүдтəн, ачнртан шин хувц белглдг билə.
Зулын өмн өдрмүдт кир-нуһдан уһадмн, гер дотркан цеврлдг, терүнднь мадн орлцдг билəвидн. Зулла гер болһнд күңшү үнр һарһх зөвтə, тернь өөкн-тосна үнр болҗана. Олн Деедс бурхдт, Зункван Гегəнд күртхə гиһəд, һалд тос өөк хайдг бəəсинь ээҗəсн сəəнəр тодлҗ авлавидн. Зулын өмн өдр экəн искəһəд, боорцган кедг. Олн зүсн боорцг кедго, нурһлҗ тоһш, хавтха кедмн. Боорцг шархла, бас күңшү үнр һарна. Боорцгар дееҗ тəвчкəд, маднд өгдг билə. Балта- кампадь, цə, хөөнə толһа, хөөнə махн, үкрə махн бас дееҗд орна.
Өрүн эрт ээҗм босад, əмтəхн цəəһəн чанад, дееҗ өргдг билə. Ээҗин чансн цə йир əмтəхн болдмн. Цəəһəн уухар суухла, ээҗ мадна нас йөрəһəд, йөрəл тəвдг билə. Ода йөрəл мини эк тəвнə. Зул өдр манаһур элгн-садн, хам-хоша бəəдг медəтнр ирдмн. Эдн сəəхн йөрəлəр мадна авсн нас йөрəһəд, белгəн өгдмн. Мини эгчнр домбр цокҗ өгдг билə. Ода ээҗ уга болвчн мини эк əмт дуудад, мадна нас йөрəлһəд, медəтнрт ээҗин заасар белг өгəд һарһна.
Би ээҗ яһҗ зул өргдгинь тодлнав. Һаран уһаһад, аман зəəлəд авчкад, толһаһасн альчуран тəəлəд, эртəснь белдчксн зулан өргдмн. Иим нəрн, ик чинртə үүлдвр кехлəрн, адһм угаһар, шууга татлго кедг билə. Мадн, бичкдүд, бас тагчг. Ээҗин хөөн зулд өөрдəд, мөргдг билəвидн. Зулын насна цөгциг хар һуйр элдəд, оңһц кеһəд, насна һолыг хойрар зерлүлəд хатхдмн. Асхн теңгрт одн күцц һарсна хөөн насна зул өргдг. Мадн тедүкн зогсад, хəлəдг билəвидн. Ээҗиг дахад бас мөргдг билəвидн. Зул бөкхлə, һуйринь хайдго, ээҗ маднд бешт шарад өгдг билə, йир əмтəхн болдмн. Цуг эн тоотиг ода мини эк күцəҗ йовна.
Зул өдр мадн мана əңгин бурх залдг Застона Инҗр ээҗ тал одад, бурхнд мөргдвидн. Эннь мана хотна улсин авъяс болҗана. Мана эк цə, тос, кампадь-балта авад, мадниг дахулад, ээҗ Инҗр тал авч одад, Зункв бурхнд мөргүлнə. Ээҗ Инҗр мадниг ирснд байрлна, зул өргҗ өгнə, мадна нас йөрəнə, цугтан эрүл-менд бəəтхə гиҗ Зунква бурхнас сурна. Ээҗ Инҗрин йөрəл бүттхə! Һазр деер бəəсн əмтн цуһар ут наста болтха, дəң-даҗг бичə үзгдтə, му хамгнь əрлтхə, сəн хамгнь дала-нала болтха!

Шуңһрцгахна əңгин Зунква бурх хадһлдг медəт Застона Инҗр

Шуңһрцгахна əңгин Зунква бурхн

Лу җил һарч, моһа җил орҗ,
Җил болһн Зулан кеҗ,
Өмнкəснь хөөткнь улм сəн болҗ,
Цуг һазр деер бəəсн күн болһн
Зурһан зүүлин олн - əмтнə
Хормад багтҗ йовтха!

Мини зурсн зург

Мадндан дурта ээҗ –Буга Кукаевна

Мана эк мөргҗəнə

Би, Бүүрчин Таня, 9-гч классин сурһульчв

Багштан кесн көдлмшəн үзүлҗəнəв
Олзлсн литератур:
Ээжəсн соңссн тодлвр.
«Байр» седкүл, 1998 җил, 11-12-гч тойг
Төрскн литератур. Шарапован Н.,Бадмин Р., Овшин Б., 5-гч класс
«Хальмг үнн» газет, 2012 җил, 222-223-гч тойг
Застона Инҗр ээҗлə күүндсн күүндвр
«Өвкнрин зөөр» Бадма-Хаалһин Е.А., Дякин Р.Б., Сарңга В.Т. Умшлһна дегтр. Э., 2003 җ.
Мана өрк-бүлин альбом

Приложенные файлы

  • docx zul_3_
    Размер файла: 3 MB Загрузок: 0

Добавить комментарий